Thụy Điển – Khi trẻ được lắng nghe và tham gia quyết định

Trong giáo dục mầm non Thụy Điển, quyền được tham gia và bày tỏ ý kiến của trẻ là một nội dung quan trọng. Chương trình giáo dục mầm non của quốc gia này đề cao việc trẻ có cơ hội ảnh hưởng đến những hoạt động liên quan đến mình, phù hợp với độ tuổi và khả năng.

Điều đó không có nghĩa trẻ được quyết định mọi thứ. Người lớn vẫn chịu trách nhiệm về an toàn, chăm sóc và tổ chức môi trường. Tuy nhiên, thay vì chỉ yêu cầu trẻ làm theo, giáo viên và phụ huynh có thể tạo cơ hội để bé thể hiện mong muốn, đặt câu hỏi và tham gia lựa chọn.

Tại sao việc lắng nghe trẻ lại quan trọng?

Một em bé đang chơi xếp hình nhưng muốn chuyển sang vẽ tranh.

Người lớn có thể hỏi: “Con muốn vẽ ngay hay hoàn thành phần đang xây trước?”.

Trẻ được bày tỏ suy nghĩ.

Qua những tình huống như vậy, bé dần hiểu rằng ý kiến của mình được tôn trọng, đồng thời học cách cân nhắc các lựa chọn.

Lắng nghe không nhất thiết đồng nghĩa với đồng ý mọi yêu cầu.

Trẻ có thể quyết định những gì?

Ba mẹ có thể bắt đầu từ các lựa chọn đơn giản.

Hôm nay bé muốn đọc sách về động vật hay phương tiện?

Con thích chơi khối xây dựng hay bộ nấu ăn?

Khi cất đồ chơi, bé muốn bắt đầu với xe hay thú bông?

Những lựa chọn vừa sức giúp trẻ tham gia chủ động mà không phải đối mặt với quá nhiều phương án.

Tổ chức góc chơi có sự tham gia của trẻ

Phụ huynh có thể mời con cùng sắp xếp góc đồ chơi.

Ba mẹ hỏi: “Con muốn đặt hộp xếp hình ở đâu để dễ lấy?”.

Trẻ đưa ra đề xuất.

Người lớn kiểm tra tính an toàn và điều chỉnh khi cần.

Bé có cơ hội cảm thấy mình là một phần của quá trình tổ chức không gian sống.

Đồ chơi mở và quyền lựa chọn

Những bộ khối gỗ, mô hình nhân vật, vật liệu tạo hình hoặc đồ chơi đóng vai thường có nhiều cách sử dụng.

Trẻ có thể tự quyết định câu chuyện và mục tiêu chơi.

Một bộ khối xây dựng hôm nay trở thành ngôi nhà, ngày mai có thể là sân vận động.

Người lớn không cần áp đặt một sản phẩm mẫu cho mọi lần chơi.

Học lắng nghe ý kiến của người khác

Quyền bày tỏ ý kiến cũng đi cùng trách nhiệm lắng nghe.

Hai trẻ cùng muốn xây một công trình nhưng có ý tưởng khác nhau.

Một bạn muốn làm cầu, bạn còn lại muốn xây đường hầm.

Ba mẹ có thể mời từng bé giải thích mong muốn rồi cùng tìm phương án.

Hoạt động giúp trẻ hiểu rằng ý kiến của mình có giá trị, nhưng người khác cũng có quyền được lắng nghe.

Khi trẻ không đồng ý với người lớn

Một bé không muốn dừng chơi để đi tắm.

Phụ huynh có thể công nhận mong muốn của con: “Mẹ biết con vẫn muốn chơi tiếp”.

Sau đó, người lớn giữ giới hạn cần thiết và đưa ra lựa chọn phù hợp.

“Con muốn tự cất xe hay mẹ cất cùng con?”.

Cách xử lý này kết hợp sự tôn trọng với trách nhiệm của người chăm sóc.

Trò chơi họp gia đình

Ba mẹ chuẩn bị ba tấm thẻ hình hoạt động.

Ví dụ: đọc sách, xếp hình và chơi bóng.

Mỗi thành viên được chọn một hoạt động muốn tham gia vào cuối tuần.

Gia đình cùng thảo luận về thời gian và địa điểm phù hợp.

Trẻ được thực hành nêu ý kiến, lắng nghe và chấp nhận rằng không phải đề xuất nào cũng được thực hiện ngay.

Có nên để trẻ tự chọn mọi món đồ chơi?

Không nên.

Người lớn cần kiểm tra độ tuổi, chất liệu, kích thước và tính an toàn.

Phụ huynh có thể chuẩn bị trước một số món phù hợp rồi để trẻ lựa chọn trong phạm vi ấy.

Đây là cách cân bằng giữa sự chủ động của trẻ và trách nhiệm của người lớn.

Áp dụng tại gia đình Việt Nam

Ba mẹ có thể dành vài phút trước giờ chơi để hỏi con muốn làm gì.

Sau hoạt động, phụ huynh hỏi: “Con thích phần nào nhất?”.

Trẻ được khuyến khích giải thích suy nghĩ mà không sợ bị chê cười.

Không cần tổ chức những cuộc thảo luận dài; các cuộc trò chuyện nhỏ hằng ngày cũng có ý nghĩa.

Liên hệ với BabyFun

Mô hình thuê đồ chơi BabyFun có thể được khai thác theo hướng để trẻ tham gia lựa chọn nhóm đồ chơi phù hợp.

Ba mẹ giới thiệu hai hoặc ba phương án đã kiểm tra an toàn, sau đó hỏi con muốn trải nghiệm món nào.

Khi thời gian thuê kết thúc, gia đình có thể cùng đánh giá món đồ có phù hợp với sở thích của bé không.

Cách làm này giúp việc lựa chọn đồ chơi trở thành hoạt động giao tiếp giữa cha mẹ và con.

Bài học đáng tham khảo

Từ giáo dục mầm non Thụy Điển, phụ huynh có thể học cách xem trẻ là người tham gia tích cực vào cuộc sống của mình.

Khi được lắng nghe và trao quyền lựa chọn phù hợp, bé có cơ hội luyện diễn đạt, cân nhắc và tôn trọng người khác.

Đồ chơi không chỉ để giải trí mà còn có thể tạo nên những cuộc trò chuyện có ý nghĩa trong gia đình.