Mô hình Duke Caboom bị kiện

Khi một nhân vật hoạt hình được xây dựng dựa trên hình ảnh quen thuộc ngoài đời, khán giả có thể nhanh chóng nhận ra sự tương đồng. Điều này giúp nhân vật trở nên thú vị nhưng đôi khi cũng dẫn đến tranh chấp về quyền sử dụng hình ảnh và danh tiếng.

Năm 2020, công ty quản lý quyền liên quan đến nghệ sĩ biểu diễn mạo hiểm Evel Knievel đã khởi kiện Disney và Pixar vì nhân vật Duke Caboom trong bộ phim Toy Story 4.

Vụ việc tạo ra tranh luận về ranh giới giữa việc lấy cảm hứng sáng tạo và việc sử dụng hình ảnh thương mại của người nổi tiếng.

Duke Caboom là ai?

Duke Caboom là nhân vật xuất hiện trong Toy Story 4, phát hành năm 2019.

Nhân vật là một mô hình đồ chơi mô phỏng tay đua mô tô biểu diễn mạo hiểm người Canada.

Duke mặc trang phục màu trắng với những chi tiết đỏ và mang phong cách của một ngôi sao biểu diễn.

Nhân vật có thể thực hiện những cú nhảy bằng mô tô đồ chơi.

Tuy nhiên, trong câu chuyện, Duke cũng có nỗi buồn vì không thể thực hiện những màn biểu diễn hoành tráng như quảng cáo từng hứa hẹn.

Những chi tiết này tạo nên một nhân vật vừa hài hước vừa có chiều sâu cảm xúc.

Sự tương đồng với Evel Knievel

Evel Knievel là nghệ sĩ biểu diễn mô tô mạo hiểm nổi tiếng tại Hoa Kỳ trong thế kỷ XX.

Ông được biết đến với những màn nhảy qua chướng ngại vật bằng mô tô.

Hình ảnh trang phục biểu diễn màu trắng với các họa tiết nổi bật trở thành đặc điểm dễ nhận diện.

Trong những năm 1970, đồ chơi mô phỏng Evel Knievel cũng được bán rộng rãi.

Một trong những sản phẩm nổi tiếng là mô hình tay đua cùng mô tô có cơ cấu phóng.

Người chơi có thể tạo ra những cú nhảy giả tưởng giống màn biểu diễn ngoài đời.

Vì vậy, khi Duke Caboom xuất hiện trong Toy Story 4, nhiều người nhận thấy sự tương đồng với đồ chơi Evel Knievel.

Vụ kiện năm 2020

Tháng 9/2020, K&K Promotions, công ty quản lý một số quyền liên quan đến Evel Knievel, nộp đơn kiện Disney và Pixar.

Đơn kiện cho rằng nhân vật Duke Caboom đã khai thác những đặc điểm nhận diện của Evel Knievel mà không được cho phép.

Nguyên đơn cũng đề cập đến những sản phẩm đồ chơi và hoạt động thương mại liên quan đến nhân vật.

Theo lập luận của bên khởi kiện, sự tương đồng không chỉ nằm ở trang phục mà còn ở cách xây dựng hình ảnh tay đua mạo hiểm.

Tuy nhiên, đây là cáo buộc trong một vụ kiện, không phải kết luận rằng Disney đã vi phạm pháp luật.

Disney phản hồi

Disney cho rằng Duke Caboom là nhân vật hư cấu được sáng tạo cho Toy Story 4.

Nhân vật có câu chuyện, tính cách và những đặc điểm riêng.

Doanh nghiệp cũng dựa vào các nguyên tắc bảo vệ quyền biểu đạt sáng tạo để phản đối yêu cầu của nguyên đơn.

Tranh chấp đặt ra câu hỏi liệu một nhân vật hư cấu có thể sử dụng những yếu tố quen thuộc của văn hóa đại chúng đến mức nào.

Đặc biệt, phim hoạt hình thường lấy cảm hứng từ những món đồ chơi và hình tượng từng phổ biến trong quá khứ.

Kết quả pháp lý

Năm 2021, tòa án liên bang tại Nevada bác bỏ các yêu cầu chính trong vụ kiện.

Tòa án nhận định rằng việc sử dụng hình ảnh mang tính biến đổi trong tác phẩm có giá trị biểu đạt được bảo vệ theo pháp luật áp dụng.

Quyết định cho thấy sự tương đồng về hình ảnh không tự động đồng nghĩa với việc xâm phạm quyền thương mại.

Tuy nhiên, mỗi vụ việc có hoàn cảnh khác nhau.

Không nên hiểu rằng nhà sản xuất có thể tự do sao chép bất kỳ hình ảnh người nổi tiếng nào mà không cần xem xét quyền liên quan.

Đồ chơi và cảm hứng sáng tạo

Nhiều nhân vật đồ chơi được xây dựng dựa trên những nghề nghiệp hoặc hình tượng ngoài đời.

Trẻ có thể chơi với mô hình phi hành gia, tay đua, bác sĩ hoặc nghệ sĩ biểu diễn.

Những nhân vật này thường mang đặc điểm quen thuộc giúp người chơi dễ tưởng tượng.

Tuy nhiên, nếu thiết kế mô phỏng quá sát một cá nhân cụ thể, doanh nghiệp cần cân nhắc quyền hình ảnh và sở hữu trí tuệ.

Việc sáng tạo nhân vật mới cần có những yếu tố riêng biệt, thay vì chỉ thay đổi tên gọi của hình tượng có sẵn.

Bài học cho nhà sản xuất

Vụ Duke Caboom cho thấy những sản phẩm dựa trên văn hóa đại chúng có thể phát sinh tranh chấp ngay cả khi nhân vật được xây dựng theo hướng hài hước.

Doanh nghiệp cần xem xét nguồn cảm hứng, đặc điểm nhận diện và cách sử dụng thương mại.

Đối với sản phẩm lấy cảm hứng từ người thật, việc tham khảo ý kiến pháp lý trước khi phát hành có thể giúp giảm rủi ro.

Nhà sản xuất cũng nên lưu giữ quá trình phát triển ý tưởng để chứng minh những yếu tố sáng tạo độc lập.

BabyFun và mô hình nhân vật

Đối với BabyFun, câu chuyện Duke Caboom gợi ra cách lựa chọn đồ chơi mô phỏng nghề nghiệp và nhân vật giải trí.

Những bộ mô hình tay đua, phương tiện hoặc sân khấu biểu diễn có thể giúp trẻ sáng tạo câu chuyện.

Khi giới thiệu sản phẩm mang hình ảnh nhân vật nổi tiếng, dịch vụ nên ưu tiên hàng có nguồn gốc rõ ràng.

BabyFun cũng có thể khuyến khích trẻ tự thiết kế nhân vật mới từ các bộ lắp ráp hoặc phụ kiện.

Qua đó, trẻ hiểu rằng sáng tạo không chỉ là sao chép hình ảnh đã có mà còn là phát triển ý tưởng riêng.

Vụ Duke Caboom cho thấy một nhân vật đồ chơi có thể gợi nhớ đến lịch sử văn hóa nhưng vẫn đặt ra những câu hỏi pháp lý phức tạp. Sự sáng tạo cần được phát triển cùng với việc tôn trọng quyền và đóng góp của những người đi trước.