LEGO và quyền sáng tạo

Những viên gạch LEGO thường được xem là biểu tượng của trí tưởng tượng. Từ một số khối nhựa đơn giản, người chơi có thể tạo ra ngôi nhà, phương tiện, nhân vật hoặc những công trình nghệ thuật phức tạp.

Tuy nhiên, năm 2015, LEGO trở thành tâm điểm của một cuộc tranh cãi quốc tế khi từ chối cung cấp số lượng lớn gạch lắp ráp cho nghệ sĩ Ai Weiwei.

Vụ việc khiến nhiều người đặt câu hỏi về giới hạn giữa quyền kinh doanh của doanh nghiệp và quyền tự do sáng tạo của người sử dụng sản phẩm.

LEGO không chỉ dành cho trẻ em

Ban đầu, LEGO được phát triển như một loại đồ chơi xây dựng.

Tuy nhiên, theo thời gian, những viên gạch này được sử dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau.

Người lớn có thể xây dựng mô hình kiến trúc, tái hiện công trình nổi tiếng hoặc sáng tạo tác phẩm nghệ thuật.

Một số nghệ sĩ sử dụng hàng nghìn viên gạch để tạo thành tranh chân dung hoặc tác phẩm trưng bày.

Với đặc điểm có thể tháo lắp và kết hợp linh hoạt, LEGO trở thành vật liệu sáng tạo vượt ra ngoài mục đích vui chơi thông thường.

Nghệ sĩ Ai Weiwei cũng từng sử dụng những viên gạch lắp ráp để thể hiện các chủ đề liên quan đến lịch sử và xã hội.

Yêu cầu mua hàng bị từ chối

Năm 2015, Ai Weiwei chuẩn bị một tác phẩm cho triển lãm tại National Gallery of Victoria ở Melbourne, Australia.

Ông cần số lượng lớn gạch LEGO để thực hiện dự án.

Tuy nhiên, yêu cầu mua hàng trực tiếp với số lượng lớn không được LEGO chấp thuận.

Theo thông tin được công bố, LEGO cho biết doanh nghiệp có chính sách không trực tiếp hỗ trợ những dự án mang thông điệp chính trị.

Ai Weiwei phản đối quyết định này và cho rằng việc từ chối bán hàng là hành động hạn chế quyền tự do biểu đạt.

Thông tin nhanh chóng được truyền thông quốc tế chú ý.

Tranh luận về quyền của doanh nghiệp

Từ góc nhìn của LEGO, doanh nghiệp có quyền xây dựng chính sách thương mại và quyết định những dự án mà mình trực tiếp hỗ trợ.

Việc bán hàng số lượng lớn cho một tác phẩm công khai có thể khiến công chúng hiểu rằng thương hiệu đang đồng hành với nội dung của dự án.

Do đó, LEGO muốn giữ khoảng cách với những hoạt động chính trị.

Tuy nhiên, những người phản đối cho rằng mua vật liệu không đồng nghĩa với việc nhà sản xuất tán thành mọi nội dung được tạo ra từ vật liệu ấy.

Một nghệ sĩ mua sơn không nhất thiết nhận được sự ủng hộ từ hãng sản xuất sơn.

Tương tự, người mua LEGO có thể sử dụng sản phẩm để thể hiện những ý tưởng riêng.

Đây chính là điểm bất đồng quan trọng của cuộc tranh cãi.

Cộng đồng phản ứng

Sau khi sự việc được công bố, nhiều người đề nghị quyên góp những viên gạch LEGO của mình cho Ai Weiwei.

Các lời đề nghị xuất hiện trên mạng xã hội và thu hút sự chú ý của giới nghệ thuật.

Phản ứng này cho thấy sản phẩm đồ chơi có thể trở thành biểu tượng của một vấn đề lớn hơn.

Đối với nhiều người, LEGO đại diện cho khả năng xây dựng bất cứ điều gì bằng trí tưởng tượng.

Vì vậy, việc hạn chế một hình thức sử dụng sản phẩm đã tạo ra sự mâu thuẫn trong cách họ nhìn nhận thương hiệu.

LEGO thay đổi chính sách

Tháng 1/2016, LEGO thông báo thay đổi quy định đối với những đơn hàng số lượng lớn.

Theo chính sách mới, doanh nghiệp không còn yêu cầu khách hàng phải khai báo chủ đề dự án trước khi mua số lượng lớn gạch lắp ráp.

Đối với những tác phẩm trưng bày công khai, khách hàng cần làm rõ rằng LEGO không tài trợ hoặc xác nhận nội dung dự án.

Sự điều chỉnh này giúp phân biệt giữa việc cung cấp sản phẩm và việc chính thức ủng hộ một thông điệp.

Sau đó, lãnh đạo LEGO cũng thừa nhận quyết định từ chối đơn hàng trước đây là một sai lầm nội bộ.

Bài học cho ngành đồ chơi

Vụ Ai Weiwei cho thấy đồ chơi có thể mang ý nghĩa vượt xa mục đích ban đầu.

Một sản phẩm dành cho trẻ em có thể trở thành công cụ giáo dục, thiết kế, nghệ thuật hoặc truyền thông.

Khi người sử dụng sáng tạo theo những hướng mới, doanh nghiệp cần cân nhắc cách bảo vệ thương hiệu mà không hạn chế không cần thiết quyền sử dụng hợp pháp.

Đối với những sản phẩm mở như khối lắp ráp, giá trị lớn nhất đôi khi nằm ở khả năng người chơi tự quyết định mình muốn tạo ra điều gì.

BabyFun và sáng tạo không giới hạn

Đối với BabyFun, câu chuyện LEGO gợi ra cách khai thác đồ chơi lắp ráp theo hướng mở.

Thay vì chỉ hướng dẫn trẻ hoàn thành một mô hình cố định, phụ huynh có thể khuyến khích con tạo ra những công trình riêng.

Trẻ có thể xây dựng thành phố, khu vườn, phương tiện hoặc những ý tưởng chưa từng xuất hiện trong sách hướng dẫn.

Dịch vụ cho thuê có thể giới thiệu những hoạt động sáng tạo phù hợp với từng độ tuổi và khả năng vận động.

Điều quan trọng là tạo cơ hội để trẻ tự thử nghiệm, tháo ra và xây dựng lại.

Vụ LEGO và Ai Weiwei cho thấy một món đồ chơi có thể mang ý nghĩa rất khác nhau đối với mỗi người. Giá trị của sáng tạo nằm ở khả năng mở ra những cách sử dụng mới, không chỉ ở việc lặp lại những mô hình đã được thiết kế sẵn.