Khi bé hay đổ lỗi

Trong lúc chơi, bé vô tình làm đổ hộp bút màu nhưng lập tức nói: “Tại em đẩy con!”. Khi không tìm thấy món đồ yêu thích, trẻ lại cho rằng ba mẹ đã cất đi. Có bé còn trách bạn khiến mình thua trò chơi, dù nguyên nhân không hoàn toàn như vậy.

Những tình huống này có thể khiến người lớn khó chịu, đặc biệt khi trẻ thường xuyên không nhận phần trách nhiệm của mình.

Tuy nhiên, việc đổ lỗi đôi khi xuất phát từ nỗi sợ bị phạt, cảm giác xấu hổ hoặc khả năng nhìn nhận sự việc còn hạn chế. Ba mẹ cần giúp con học cách chịu trách nhiệm mà không khiến trẻ cảm thấy mình là người xấu.

Vì sao trẻ thường đổ lỗi?

Trẻ nhỏ chưa phải lúc nào cũng hiểu rõ mối liên hệ giữa hành động và hậu quả.

Khi một sự cố xảy ra, bé có thể chỉ nhớ rằng mình đang chơi cùng em nên cho rằng em là nguyên nhân.

Một số trẻ sợ bị trách mắng, mất quyền chơi hoặc khiến người lớn thất vọng.

Cũng có bé chưa biết diễn đạt rằng nhiều yếu tố cùng góp phần tạo ra sự việc.

Vì vậy, ba mẹ nên tìm hiểu hoàn cảnh trước khi đánh giá.

Bình tĩnh tìm hiểu sự việc

Khi trẻ nói lỗi thuộc về người khác, người lớn không nên lập tức kết luận con đang nói dối.

Có thể hỏi: “Lúc đó chuyện gì xảy ra?” hoặc “Con đã làm gì trước khi hộp bút bị đổ?”.

Hãy sử dụng giọng bình tĩnh và những câu hỏi đơn giản.

Nếu có nhiều trẻ tham gia, nên lắng nghe từng bé thay vì chỉ tin người nói trước.

Mục tiêu là hiểu sự việc, không phải tìm người để trách phạt ngay lập tức.

Phân biệt lỗi và trách nhiệm

Ba mẹ có thể giải thích rằng một sự cố không phải lúc nào cũng do một người cố ý gây ra.

Ví dụ, chiếc tháp xếp hình bị đổ vì bàn rung khi hai anh em cùng chơi.

Trong tình huống đó, điều quan trọng là mọi người cùng tìm cách xây lại hoặc thu dọn.

Trẻ cần hiểu rằng chịu trách nhiệm không đồng nghĩa với việc nhận mọi lỗi về mình.

Con chỉ cần nhận phần hành động thực sự thuộc về mình.

Không gắn nhãn trẻ là người hay đổ lỗi

Những câu như “Con lúc nào cũng đổ tại người khác” có thể khiến trẻ cảm thấy bị đánh giá về tính cách.

Ba mẹ nên tập trung vào hành vi cụ thể.

Ví dụ: “Mẹ nghe con nói tại em, nhưng mẹ cũng thấy con kéo chiếc hộp. Mình cùng xem chuyện gì đã xảy ra nhé”.

Cách nói này giúp trẻ hiểu vấn đề mà không bị quy kết toàn bộ con người.

Làm mẫu cách nhận trách nhiệm

Trẻ thường học từ phản ứng của người lớn.

Nếu ba mẹ vô tình làm rơi đồ, có thể nói: “Mẹ đặt chiếc cốc chưa chắc nên nó bị đổ. Mẹ sẽ lau sạch”.

Không cần tìm lý do để biện minh hoặc đổ lỗi cho người khác.

Khi người lớn thừa nhận sai sót một cách bình tĩnh, trẻ sẽ thấy rằng mắc lỗi không phải điều quá đáng sợ.

Hướng dẫn trẻ nói về phần việc của mình

Với trẻ nhỏ, ba mẹ có thể gợi ý những câu đơn giản.

Ví dụ: “Con làm rơi bút”, “Con quên cất đồ” hoặc “Con chưa kiểm tra trước khi chơi”.

Không nên bắt trẻ lặp lại một lời nhận lỗi mà con chưa hiểu.

Hãy cùng trẻ xác định hành động thực tế rồi tìm cách diễn đạt.

Việc này giúp con dần phát triển khả năng tự đánh giá.

Tập trung vào cách khắc phục

Sau khi hiểu nguyên nhân, ba mẹ có thể hỏi: “Bây giờ mình làm gì để giải quyết?”.

Nếu trẻ làm đổ nước, có thể cùng lấy khăn lau.

Nếu con làm xáo trộn đồ chơi, hãy hướng dẫn sắp xếp lại.

Nếu làm người khác buồn, trẻ có thể tìm cách sửa chữa mối quan hệ bằng hành động phù hợp.

Không nên chỉ yêu cầu nói lời xin lỗi rồi bỏ qua hậu quả.

Khi trẻ đổ lỗi cho anh chị em

Trong gia đình có nhiều con, việc đổ lỗi có thể làm mâu thuẫn tăng lên.

Ba mẹ cần tránh mặc định trẻ lớn phải chịu trách nhiệm hoặc trẻ nhỏ luôn vô tình.

Hãy quan sát hành vi của từng bé.

Nếu cả hai cùng góp phần gây ra sự cố, có thể hướng dẫn mỗi người nhận phần trách nhiệm tương ứng.

Không nên ép một trẻ nhận lỗi để nhanh chóng kết thúc tranh cãi.

Dạy trẻ nhận biết điều ngoài tầm kiểm soát

Không phải kết quả không mong muốn nào cũng là lỗi của trẻ.

Ví dụ, trời mưa khiến buổi dã ngoại bị hoãn hoặc trò chơi có yếu tố may mắn khiến con không thắng.

Ba mẹ có thể giải thích sự khác biệt giữa điều mình kiểm soát được và điều không thể quyết định.

Trẻ cần học trách nhiệm nhưng không nên cảm thấy mình phải chịu lỗi cho mọi chuyện.

BabyFun và trò chơi giải quyết vấn đề

Các bộ đồ chơi xây dựng, nhập vai gia đình và trò chơi hợp tác phù hợp tại BabyFun có thể tạo ra những tình huống để trẻ luyện cách nhìn nhận nguyên nhân.

Ví dụ, khi mô hình bị đổ, ba mẹ có thể cùng con tìm hiểu vì sao công trình chưa vững và thử xây lại.

Mô hình thuê đồ chơi giúp gia đình linh hoạt lựa chọn hoạt động theo sở thích của bé.

Điều quan trọng là không biến mọi lần chơi thành buổi kiểm tra lỗi sai.

Khi bé hay đổ lỗi, ba mẹ nên giúp con hiểu rằng ai cũng có thể mắc sai sót.

Điều đáng quý không phải là chưa từng làm sai, mà là biết nhìn nhận phần trách nhiệm của mình và tìm cách khắc phục.

Sự hướng dẫn bình tĩnh sẽ giúp trẻ dần hình thành tính trung thực, công bằng và khả năng giải quyết vấn đề.