Đồ chơi học lập kế hoạch

Trước khi xây một ngôi nhà, trẻ cần nghĩ xem mình muốn ngôi nhà trông như thế nào, cần những khối gỗ nào và sẽ bắt đầu từ đâu. Khi tổ chức một bữa tiệc cho búp bê, trẻ cũng có thể phải lựa chọn địa điểm, chuẩn bị đồ dùng và quyết định thứ tự các hoạt động.

Những tình huống ấy tạo cơ hội để trẻ thực hành ngôn ngữ lập kế hoạch. Thay vì chỉ mô tả điều đang xảy ra, trẻ được khuyến khích nói về việc mình dự định thực hiện trong tương lai.

Lời nói trước hành động

Trong một số hoạt động, trẻ thường bắt đầu chơi ngay mà chưa có kế hoạch rõ ràng.

Điều này hoàn toàn tự nhiên, đặc biệt với trẻ nhỏ.

Cha mẹ có thể nhẹ nhàng hỏi: “Hôm nay con muốn xây gì?”.

Nếu trẻ trả lời: “Con xây nhà”, người lớn tiếp tục: “Con muốn nhà có những phần nào?”.

Trẻ có thể nói: “Có cửa, mái và sân”.

Qua cuộc trò chuyện, con bắt đầu sử dụng ngôn ngữ để hình dung kết quả trước khi thực hiện.

Trò chơi kiến trúc sư

Gia đình chuẩn bị bộ khối xây dựng và một tờ giấy.

Trẻ đóng vai kiến trúc sư, còn cha mẹ là người hỗ trợ xây dựng.

Trước khi bắt đầu, trẻ có thể vẽ sơ bộ công trình hoặc mô tả bằng lời.

Ví dụ: “Con muốn làm nhà hai tầng. Phía trước có một cây cầu nhỏ”.

Người lớn hỏi: “Mình cần chuẩn bị những khối nào?”.

Trẻ thử lựa chọn vật liệu phù hợp.

Tuy nhiên, không cần yêu cầu bản vẽ chính xác hoặc công trình phải giống hoàn toàn kế hoạch ban đầu.

Từ ngữ thể hiện dự định

Trong lúc chơi, cha mẹ có thể làm mẫu những câu như “Con định…”, “Mình sẽ…” hoặc “Trước tiên chúng ta cần…”.

Ví dụ: “Mình sẽ xây phần đế trước, sau đó làm mái nhà”.

Trẻ được nghe cách diễn đạt hành động chưa xảy ra.

Với trẻ lớn hơn, người lớn có thể giới thiệu những câu dài hơn như: “Nếu còn đủ khối gỗ, mình sẽ xây thêm gara”.

Những mẫu câu này giúp trẻ kết nối kế hoạch với điều kiện thực hiện.

Lập kế hoạch cho bữa tiệc

Một bộ đồ chơi sinh nhật có thể tạo ra hoạt động lập kế hoạch thú vị.

Trẻ lựa chọn nhân vật tham gia, địa điểm tổ chức và những món đồ cần chuẩn bị.

Cha mẹ hỏi: “Mình cần làm gì trước khi khách đến?”.

Trẻ có thể đề nghị sắp xếp bàn, chuẩn bị bánh hoặc trang trí.

Sau đó, gia đình cùng thực hiện theo thứ tự đã thống nhất.

Hoạt động giúp trẻ hiểu rằng một mục tiêu có thể gồm nhiều công việc nhỏ.

Khi kế hoạch thay đổi

Không phải mọi hoạt động đều diễn ra đúng như dự định.

Ví dụ, trẻ muốn xây một cây cầu dài nhưng không có đủ khối gỗ.

Cha mẹ có thể hỏi: “Mình có thể thay đổi kế hoạch thế nào?”.

Trẻ thử làm cầu ngắn hơn hoặc sử dụng cách xây khác.

Người lớn có thể làm mẫu: “Ban đầu mình định xây cầu dài, nhưng bây giờ mình sẽ làm cầu ngắn”.

Qua đó, trẻ được thực hành cách giải thích sự điều chỉnh.

Phân biệt mong muốn và khả năng

Một trẻ có thể muốn xây tòa lâu đài rất lớn dù bộ đồ chơi chỉ có vài khối.

Cha mẹ nên tôn trọng ý tưởng nhưng cũng giúp con quan sát điều kiện thực tế.

Ví dụ: “Ý tưởng của con rất thú vị. Với những khối đang có, mình thử xây phần cổng trước nhé”.

Cách phản hồi giúp trẻ nhận ra rằng kế hoạch có thể được chia thành nhiều bước.

Tuy nhiên, không nên biến việc lập kế hoạch thành yêu cầu phải hoàn thành công trình bằng mọi giá.

Trò chơi chuẩn bị chuyến đi

Gia đình có thể sử dụng mô hình xe buýt và các nhân vật để tổ chức một chuyến du lịch tưởng tượng.

Trẻ quyết định điểm đến, lựa chọn hành lý đồ chơi và sắp xếp chỗ ngồi.

Cha mẹ hỏi: “Trước khi xe xuất phát, mình cần kiểm tra điều gì?”.

Trẻ có thể đề nghị kiểm tra số lượng hành khách hoặc bảo đảm các nhân vật đã ngồi đúng vị trí.

Những câu hỏi này tạo cơ hội để trẻ sử dụng ngôn ngữ tổ chức hoạt động.

Nhìn lại kế hoạch sau khi chơi

Sau khi hoàn thành, cha mẹ có thể cùng trẻ xem lại dự định ban đầu.

Người lớn hỏi: “Mình đã làm được những phần nào?”.

Trẻ có thể nói: “Con xây được nhà và gara, nhưng chưa làm vườn”.

Cha mẹ tiếp tục: “Lần sau con muốn làm gì?”.

Qua đó, trẻ được thực hành cách liên kết kế hoạch, kết quả và dự định tiếp theo.

Không cần lập kế hoạch cho mọi trò chơi

Trò chơi tự do cũng có giá trị quan trọng đối với trẻ.

Có những lúc con chỉ muốn thử nghiệm đồ vật, thay đổi ý tưởng liên tục hoặc chơi mà không có mục tiêu cụ thể.

Cha mẹ không nên yêu cầu mọi hoạt động phải bắt đầu bằng một bản kế hoạch.

Việc thực hành ngôn ngữ lập kế hoạch nên được lồng ghép khi phù hợp với hứng thú và khả năng của con.

BabyFun và những dự định nhỏ

Những bộ đồ chơi xây dựng, mô hình sinh hoạt, phương tiện hoặc trò chơi nhập vai có thể tạo ra nhiều tình huống lập kế hoạch.

Thông qua BabyFun, phụ huynh có thể cân nhắc lựa chọn sản phẩm phù hợp với độ tuổi và sở thích của con.

Gia đình có thể khuyến khích trẻ nói về ý tưởng trước khi chơi, nhưng vẫn để con tự do thay đổi khi khám phá.

Khi trẻ biết sử dụng lời nói để thể hiện dự định, lựa chọn bước thực hiện và giải thích sự thay đổi, con đang phát triển khả năng tổ chức suy nghĩ. Đồ chơi giúp ngôn ngữ lập kế hoạch trở nên gần gũi thông qua những công việc nhỏ mà trẻ có thể trực tiếp tham gia và trải nghiệm.