Bé chậm nói?

Khi trẻ bước vào giai đoạn 18–24 tháng tuổi, nhiều ba mẹ bắt đầu quan tâm đến khả năng nói của con. Có bé đã gọi tên nhiều đồ vật, có bé mới nói được vài từ, trong khi một số trẻ chủ yếu dùng cử chỉ để thể hiện mong muốn.

Sự khác biệt này đôi khi khiến gia đình lo lắng, đặc biệt khi thấy những em bé cùng tuổi nói khá lưu loát.

Tuy nhiên, đánh giá khả năng ngôn ngữ không chỉ dựa vào số từ trẻ nói được. Ba mẹ cần quan sát cả khả năng nghe, hiểu lời nói, sử dụng cử chỉ và tương tác với người khác.

Ngôn ngữ phát triển như thế nào?

Trước khi nói được từ đầu tiên, trẻ đã trải qua một quá trình học giao tiếp khá dài.

Bé nghe giọng nói, quan sát khuôn mặt và dần nhận biết ý nghĩa của những âm thanh quen thuộc.

Khi lớn hơn, trẻ bắt đầu sử dụng cử chỉ như chỉ tay, vẫy chào hoặc đưa đồ vật cho người lớn.

Những hành động này là một phần quan trọng của giao tiếp.

Sau đó, trẻ dần sử dụng từ đơn và kết hợp nhiều từ để diễn đạt nhu cầu.

Tốc độ phát triển có thể khác nhau, nhưng vẫn có những cột mốc cần được theo dõi.

Trẻ 18 tháng thường làm được gì?

Ở khoảng 18 tháng tuổi, nhiều trẻ đã cố gắng nói ít nhất một vài từ ngoài những tiếng gọi quen thuộc như ba hoặc mẹ.

Bé cũng có thể hiểu và thực hiện một số yêu cầu đơn giản mà không cần người lớn làm mẫu bằng cử chỉ.

Ví dụ, khi được yêu cầu đưa một món đồ quen thuộc, trẻ có thể hiểu và thực hiện.

Tuy nhiên, không phải trẻ nào cũng phát âm rõ.

Một từ được sử dụng nhất quán với ý nghĩa cụ thể vẫn có thể được tính là từ trẻ đã biết.

Nếu bé chưa đạt những kỹ năng này, ba mẹ nên trao đổi với bác sĩ thay vì chỉ chờ con tự nói.

Đến hai tuổi có gì thay đổi?

Khoảng 24 tháng tuổi, nhiều trẻ đã bắt đầu kết hợp ít nhất hai từ với nhau.

Ví dụ, bé có thể nói những cụm tương đương với “mẹ bế”, “uống nước” hoặc “xe đi”.

Khả năng hiểu lời nói cũng thường phát triển đáng kể.

Trẻ có thể chỉ vào những hình ảnh quen thuộc trong sách hoặc nhận biết một số bộ phận cơ thể.

Nếu đến hai tuổi bé chưa kết hợp được hai từ, gia đình nên đề nghị đánh giá phát triển ngôn ngữ.

Không nên chờ đến ba tuổi mới tìm sự hỗ trợ nếu đã có dấu hiệu đáng lo.

Chậm nói có phải do lười nói?

Một số người cho rằng trẻ chưa nói vì được người lớn chiều chuộng quá mức.

Tuy nhiên, chậm nói có thể liên quan đến nhiều yếu tố khác nhau.

Trẻ có thể gặp khó khăn về thính lực, khả năng phát triển ngôn ngữ hoặc những lĩnh vực phát triển khác.

Cũng có những trẻ phát triển ngôn ngữ chậm hơn nhưng không có vấn đề sức khỏe nghiêm trọng.

Điều quan trọng là đánh giá đúng nguyên nhân.

Ba mẹ không nên tự kết luận con lười nói hoặc cố tình không giao tiếp.

Kiểm tra thính lực rất quan trọng

Khả năng nghe có ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình học ngôn ngữ.

Một trẻ có vấn đề thính lực đôi khi vẫn phản ứng với một số âm thanh lớn nhưng gặp khó khăn khi nghe lời nói.

Vì vậy, nếu trẻ chậm nói, việc kiểm tra thính lực có thể là một phần quan trọng của quá trình đánh giá.

Ngay cả khi trẻ đã vượt qua sàng lọc thính lực sơ sinh, những vấn đề về nghe vẫn có thể xuất hiện về sau.

Ba mẹ nên trao đổi với bác sĩ nếu nhận thấy con ít phản ứng khi được gọi hoặc thường xuyên không hiểu lời nói.

Giúp trẻ phát triển ngôn ngữ tại nhà

Một trong những cách đơn giản nhất là trò chuyện trực tiếp với con.

Khi bé chỉ vào quả bóng, ba mẹ có thể nói: “Quả bóng màu đỏ”.

Nếu trẻ nói “xe”, người lớn có thể mở rộng thành “Đúng rồi, xe đang chạy”.

Những câu ngắn, rõ ràng và gắn với tình huống thực tế giúp trẻ tiếp xúc với ngôn ngữ tự nhiên.

Ba mẹ cũng có thể đọc sách tranh, hát và chơi những trò thay phiên.

Không cần ép trẻ nhắc lại một từ hàng chục lần.

Có nên dùng video dạy nói?

Nhiều gia đình cho trẻ xem video với hy vọng con học từ vựng nhanh hơn.

Tuy nhiên, trẻ nhỏ thường học hiệu quả hơn thông qua tương tác trực tiếp với người chăm sóc.

Với trẻ 18–24 tháng, nếu sử dụng màn hình, nên giới hạn nội dung chất lượng cao và có người lớn cùng xem, trò chuyện, giải thích.

Không nên để màn hình thay thế những cuộc trò chuyện trong đời sống.

Nếu trẻ đang có dấu hiệu chậm nói, việc giảm thời gian xem màn hình không thay thế được đánh giá chuyên môn.

BabyFun và trò chơi ngôn ngữ

Đối với BabyFun, phát triển ngôn ngữ là chủ đề có thể kết hợp với sách tranh, mô hình động vật kích thước an toàn hoặc đồ chơi nhập vai đơn giản.

Ba mẹ có thể cùng con gọi tên đồ vật, mô tả hành động và tạo những cuộc trò chuyện ngắn.

Ví dụ, khi chơi với ô tô đồ chơi, người lớn có thể nói: “Xe chạy”, “Xe dừng”, “Xe vào nhà”.

BabyFun có thể hướng dẫn phụ huynh sử dụng đồ chơi để tạo tương tác thay vì chỉ để trẻ chơi một mình.

Tuy nhiên, đồ chơi không phải phương pháp điều trị chậm nói.

Nếu có dấu hiệu đáng lo, gia đình vẫn cần tìm sự hỗ trợ từ bác sĩ và chuyên gia phù hợp.

Khả năng ngôn ngữ phát triển qua những tương tác nhỏ mỗi ngày. Khi ba mẹ quan sát cả lời nói, cử chỉ và khả năng hiểu của con, gia đình sẽ có cái nhìn đầy đủ hơn và biết khi nào cần hỗ trợ kịp thời.