Bé hiểu sự công bằng

“Tại sao anh được chơi lâu hơn con?”, “Sao bạn ấy được cô giúp mà con không được?”, “Như vậy không công bằng!”. Những thắc mắc này thường xuất hiện khi trẻ bắt đầu quan tâm nhiều hơn đến quy tắc và cách mọi người được đối xử.

Ở tuổi tiểu học, trẻ có thể nhận thấy sự khác biệt trong việc phân chia đồ vật, thời gian hoặc cơ hội tham gia hoạt động.

Tuy nhiên, bé chưa phải lúc nào cũng hiểu rằng công bằng không đồng nghĩa với việc mọi người nhận được những thứ giống hệt nhau.

Ba mẹ có thể giúp con phát triển nhận thức về sự công bằng thông qua những tình huống gần gũi trong gia đình và trường học.

Công bằng có phải là chia đều?

Khi chia một số món đồ giống nhau cho những trẻ có nhu cầu tương tự, chia đều có thể là lựa chọn hợp lý.

Tuy nhiên, không phải tình huống nào cũng như vậy.

Ví dụ, một trẻ nhỏ có thể cần được người lớn hỗ trợ nhiều hơn khi thực hiện nhiệm vụ.

Một bạn gặp khó khăn về vận động có thể cần thiết bị hoặc thời gian phù hợp để tham gia hoạt động.

Ba mẹ có thể giải thích rằng công bằng là xem xét nhu cầu và hoàn cảnh, không chỉ đếm số lượng.

Trẻ nhận biết bất công như thế nào?

Trẻ thường chú ý đến những điều ảnh hưởng trực tiếp đến mình.

Nếu bạn được chơi thêm một lượt, bé có thể cảm thấy bị đối xử không công bằng.

Ba mẹ nên lắng nghe trước khi giải thích.

Có thể hỏi: “Điều gì khiến con nghĩ như vậy?”.

Đôi khi, trẻ thực sự gặp tình huống không hợp lý.

Trong trường hợp khác, bé có thể chưa biết đầy đủ thông tin.

Người lớn cần tìm hiểu thay vì luôn bác bỏ cảm nhận của con.

Giải thích sự khác biệt về nhu cầu

Một ví dụ dễ hiểu là việc lựa chọn giày.

Mỗi người cần đôi giày phù hợp với kích thước bàn chân.

Nếu tất cả đều phải mang cùng một cỡ, kết quả sẽ không phù hợp.

Ba mẹ có thể sử dụng ví dụ này để giải thích rằng mỗi người đôi khi cần sự hỗ trợ khác nhau.

Tuy nhiên, không nên dùng khái niệm nhu cầu để biện minh cho việc thiên vị.

Những quyết định của người lớn vẫn cần có lý do hợp lý và được giải thích phù hợp.

Công bằng trong gia đình

Khi có nhiều con, ba mẹ thường gặp khó khăn trong việc phân chia thời gian và sự quan tâm.

Một bé có thể cảm thấy anh chị em được ưu ái hơn.

Người lớn nên dành thời gian lắng nghe từng trẻ.

Có thể giải thích rằng em nhỏ cần hỗ trợ một số việc, trong khi anh chị có nhu cầu khác.

Tuy nhiên, không nên mặc định trẻ lớn luôn phải nhường mọi thứ.

Mỗi thành viên đều cần được tôn trọng và quan tâm.

Dạy trẻ nhận biết quy tắc chung

Trong trò chơi, quy tắc giúp mọi người hiểu cách tham gia.

Ví dụ, nếu mỗi người có một lượt ném bóng, các thành viên cần tuân thủ trình tự đã thống nhất.

Nếu muốn thay đổi luật, cả nhóm nên trao đổi trước.

Ba mẹ có thể hỏi trẻ: “Nếu một bạn được tự ý đổi luật khi sắp thua thì chuyện gì xảy ra?”.

Cách này giúp bé hiểu vì sao sự nhất quán có ý nghĩa.

Tuy nhiên, quy tắc cũng có thể được điều chỉnh hợp lý để bảo đảm mọi người tham gia an toàn.

Khi trẻ thấy bạn bị đối xử bất công

Một số tình huống xảy ra ở trường có thể khiến trẻ băn khoăn.

Ví dụ, một bạn thường xuyên bị loại khỏi trò chơi chỉ vì khác biệt về khả năng.

Ba mẹ có thể hướng dẫn con nhận biết cảm xúc của bạn và suy nghĩ cách hỗ trợ.

Trẻ có thể mời bạn tham gia hoạt động phù hợp hoặc báo giáo viên nếu có hành vi bắt nạt.

Không nên yêu cầu bé tự giải quyết những vấn đề vượt quá khả năng.

Người lớn cần có trách nhiệm tạo môi trường an toàn và hòa nhập.

Dạy trẻ bày tỏ khi cảm thấy bất công

Trẻ cần biết rằng mình có thể nói lên suy nghĩ bằng cách lịch sự.

Ví dụ: “Con muốn hỏi vì sao hôm nay con chưa được tham gia?”.

Ba mẹ có thể luyện cách đặt câu hỏi thay vì la hét hoặc đổ lỗi.

Nếu có sự hiểu nhầm, người lớn giải thích rõ ràng.

Nếu quyết định ban đầu chưa phù hợp, ba mẹ cũng nên sẵn sàng điều chỉnh.

Điều này giúp trẻ thấy rằng sự công bằng cần đi cùng khả năng lắng nghe.

Không biến mọi khác biệt thành cuộc so sánh

Một số trẻ thường xuyên đếm xem mình được nhiều hay ít hơn người khác.

Ba mẹ có thể hướng dẫn con quan tâm đến mục đích của hoạt động.

Ví dụ, trong bữa ăn, mỗi người có thể dùng lượng thức ăn phù hợp với nhu cầu.

Không cần tất cả phải có khẩu phần giống hệt nhau.

Tuy nhiên, những nhu cầu cơ bản của trẻ vẫn cần được đáp ứng đầy đủ.

Người lớn không nên dùng lời giải thích về công bằng để bỏ qua nhu cầu chính đáng của con.

BabyFun và trò chơi công bằng

Đối với BabyFun, các trò chơi nhóm có thể tạo cơ hội để trẻ thực hành phân chia lượt và thống nhất quy tắc.

Ví dụ, khi cùng xây một thành phố bằng khối hình, các bé có thể trao đổi cách phân chia vật liệu.

Nếu một trẻ cần hỗ trợ để tham gia, nhóm có thể điều chỉnh nhiệm vụ phù hợp.

BabyFun cũng có thể gợi ý những trò chơi hợp tác, nơi thành công phụ thuộc vào sự đóng góp của nhiều thành viên.

Tuy nhiên, người lớn cần quan sát để tránh một trẻ liên tục bị bỏ qua.

Hiểu sự công bằng là quá trình phát triển khả năng suy nghĩ về quyền lợi, nhu cầu và hoàn cảnh của người khác. Khi được giải thích bằng những tình huống thực tế, trẻ sẽ dần học cách tôn trọng sự khác biệt và ứng xử hợp lý hơn.