3 dấu hiệu kỹ năng cảm xúc đang tiến bộ
Con vẫn khóc.
Vẫn có lúc tức giận.
Vẫn thất vọng khi thua.
Vẫn có ngày không muốn chia sẻ.
Ba mẹ tự hỏi:
“Kỹ năng Cảm xúc của con có thật sự tiến bộ không?”
Có một điều rất quan trọng:
Tiến bộ cảm xúc không có nghĩa là trẻ không còn cảm xúc tiêu cực.
Điều đáng quan sát là:
Con đang hiểu và xử lý cảm xúc của mình khác trước như thế nào?
Dưới đây là 3 dấu hiệu rất đáng quý.
1. Con bắt đầu nhận ra và gọi tên cảm xúc
Trước đây:
Con hét.
Con khóc.
Con ném đồ.
Con chỉ nói:
“Không!”
Dần dần, con bắt đầu nói:
“Con buồn.”
“Con đang giận.”
“Con sợ.”
“Con thất vọng.”
Rồi tiến thêm:
“Con tức giận vì bạn lấy đồ chơi của con.”
Đây là một thay đổi rất lớn.
Trẻ đang chuyển từ:
Cảm xúc → Phản ứng
sang:
Cảm xúc → Nhận biết → Gọi tên → Diễn đạt.
Đừng xem nhẹ những câu như:
“Con buồn.”
Bởi phía sau hai từ ấy là khả năng trẻ bắt đầu nhìn thấy thế giới bên trong chính mình.
2. Con bắt đầu có khoảng dừng trước khi phản ứng
Trước đây:
Thua → ném quân cờ.
Tức → đánh bạn.
Không được như ý → hét.
Khó → bỏ cuộc.
Sau một thời gian, ba mẹ có thể nhận thấy:
Con vẫn tức…
Nhưng không ném đồ.
Con vẫn buồn…
Nhưng biết tìm ba mẹ.
Con vẫn thất vọng…
Nhưng nghỉ một chút rồi quay lại.
Con vẫn muốn món đồ…
Nhưng có thể chờ thêm một chút.
Đây chính là một dấu hiệu rất quan trọng của sự tiến bộ.
Không phải:
“Con không còn giận.”
Mà là:
“Con đang dần biết mình có thể làm gì khi giận.”
Khoảng dừng giữa cảm xúc và hành động có thể ban đầu chỉ vài giây.
Nhưng chính vài giây ấy là nơi khả năng tự điều chỉnh bắt đầu lớn lên.
3. Con bắt đầu nhận ra cảm xúc của người khác
Kỹ năng Cảm xúc không chỉ dừng lại ở:
“Con cảm thấy gì?”
Nó còn tiến tới:
“Người khác đang cảm thấy gì?”
Ba mẹ có thể bắt đầu nghe:
“Bạn buồn.”
“Em bé đang sợ.”
“Bạn ấy khóc vì bị đau.”
Rồi một ngày:
“Con đưa bạn món này nhé.”
“Bạn có sao không?”
“Con xin lỗi.”
“Để con giúp bạn.”
Đó là lúc trẻ đang bước từ:
Nhận biết cảm xúc của mình
sang:
Nhận biết cảm xúc của người khác
và dần tiến tới:
Đồng cảm.
Đây là một bước phát triển rất đẹp.
Đừng chỉ hỏi: “Hôm nay con có ngoan không?”
Hãy thử quan sát:
Khi buồn, con làm gì?
Khi tức giận, con có thể nói ra không?
Khi thất vọng, con có quay lại thử không?
Khi bạn buồn, con có nhận ra không?
Những câu hỏi ấy cho chúng ta một bức tranh sâu hơn nhiều về sự phát triển của trẻ.
BBF có thể nhìn tiến bộ Cảm xúc qua 3 trục
NHẬN BIẾT
Con có biết mình đang cảm thấy gì?
↓
ĐIỀU CHỈNH
Con đang dần xử lý cảm xúc đó như thế nào?
↓
ĐỒNG CẢM
Con có bắt đầu nhận ra cảm xúc của người khác không?
Từ ba trục ấy, hành trình có thể phát triển:
Cảm nhận
↓
Nhận ra
↓
Gọi tên
↓
Nói được nguyên nhân
↓
Diễn đạt nhu cầu
↓
Có khoảng dừng
↓
Lựa chọn cách phản ứng
↓
Tự điều chỉnh tốt hơn
↓
Nhận ra cảm xúc của người khác
↓
Đồng cảm
Đừng biến hành trình này thành bảng xếp hạng giữa những đứa trẻ.
Có trẻ nói cảm xúc rất sớm.
Có trẻ cần thêm thời gian.
Có trẻ dễ dàng thể hiện niềm vui nhưng khó nói về nỗi buồn.
Có trẻ hiểu cảm xúc nhưng chưa đủ ngôn ngữ để diễn đạt.
Mỗi đứa trẻ có một hành trình riêng.
Điều chúng ta cần nhìn không phải:
“Con có bằng bạn không?”
Mà là:
“Hôm nay con đã hiểu chính mình hơn ngày hôm qua một chút chưa?”
Có thể tiến bộ chỉ là:
Hôm qua con ném đồ khi tức giận.
Hôm nay con vẫn tức…
Nhưng con nói:
“Con đang giận.”
Hôm qua con thua và bỏ đi.
Hôm nay con vẫn buồn…
Nhưng vài phút sau con quay lại:
“Con muốn thử lại.”
Hôm qua con chỉ quan tâm đến món đồ mình muốn.
Hôm nay con nhìn thấy bạn đang khóc và hỏi:
“Bạn có sao không?”
Đừng xem những thay đổi ấy là nhỏ.
Bởi đó chính là những viên gạch đang xây nên một năng lực rất lớn:
Hiểu mình – làm chủ mình – và biết quan tâm đến người khác.
Đó chính là sự trưởng thành của Kỹ năng Cảm xúc.
BBF – 6 Kỹ năng Vàng
Tư duy – Sáng tạo – Xã hội – Ngôn ngữ – Vận động – Cảm xúc
Chơi chính là một cách học.
Mỗi đứa trẻ có một hành trình riêng.
Ba mẹ không làm thay – không ép buộc – hãy đồng hành.


