1. 🌱 NUÔI DẠY TÍCH CỰC – HƯỚNG DẪN TRẺ BẰNG SỰ TÔN TRỌNG THAY VÌ QUÁT MẮNG

Trong quá trình nuôi con, có những lúc cha mẹ cảm thấy thực sự mệt mỏi: con không chịu nghe lời, liên tục ném đồ chơi, khóc ăn vạ, tranh giành với bạn hoặc cố tình làm ngược lại điều người lớn vừa nhắc. Khi đó, phản ứng dễ xuất hiện nhất chính là quát mắng.

“Con có thôi ngay không!”

“Đã bảo bao nhiêu lần rồi mà vẫn không nghe!”

“Không cất đồ chơi thì mẹ vứt hết bây giờ!”

Những câu nói này đôi khi khiến trẻ dừng lại ngay lập tức. Nhưng điều đó không có nghĩa là trẻ đã thực sự hiểu mình sai ở đâu. Nhiều khi trẻ chỉ dừng lại vì sợ giọng nói lớn, sợ bị phạt hoặc sợ làm cha mẹ tức giận.

Đó cũng là lý do phương pháp nuôi dạy tích cực ngày càng được nhiều gia đình quan tâm.

Nuôi dạy tích cực không có nghĩa là chiều theo mọi yêu cầu của trẻ. Ngược lại, cha mẹ vẫn cần đặt ra giới hạn rất rõ ràng. Điểm khác biệt nằm ở cách cha mẹ hướng dẫn trẻ: thay vì dùng sự sợ hãi để buộc trẻ nghe lời, cha mẹ giúp trẻ hiểu vấn đề và học cách điều chỉnh hành vi của mình.

Ví dụ, khi bé đang chơi mà ném những khối xếp hình xuống sàn, thay vì lập tức quát:

“Không được ném!”

Cha mẹ có thể nói:

“Khối xếp hình dùng để xây nhé. Nếu con muốn ném, mình lấy quả bóng mềm để ném.”

Cách nói này vẫn đặt ra giới hạn nhưng đồng thời giúp trẻ biết mình có thể làm gì thay thế.

Đây là một điểm rất quan trọng khi dạy trẻ nhỏ. Nhiều khi người lớn chỉ nói với trẻ những điều “không được làm” nhưng lại quên hướng dẫn trẻ hành vi đúng.

Khi trẻ tranh đồ chơi với bạn, thay vì nói:

“Con hư quá, sao lại giành của bạn?”

Cha mẹ có thể hướng dẫn:

“Con đang rất muốn chơi món này đúng không? Nhưng bạn đang chơi trước. Mình chờ bạn chơi xong rồi đến lượt con nhé.”

Qua những tình huống nhỏ như vậy, trẻ dần học được cách chờ đợi, kiểm soát cảm xúc và tôn trọng người khác.

Một nguyên tắc quan trọng khác của nuôi dạy tích cực là tôn trọng cảm xúc nhưng không phải lúc nào cũng chấp nhận hành vi.

Ví dụ trẻ tức giận và ném đồ chơi.

Cha mẹ có thể nói:

“Mẹ biết con đang tức. Con có thể khóc hoặc nói với mẹ rằng con đang tức, nhưng mình không được ném đồ chơi vì có thể làm đau người khác.”

Trẻ được công nhận cảm xúc nhưng vẫn hiểu rằng có những giới hạn cần tuân theo.

Đồ chơi cũng có thể trở thành một công cụ rất hữu ích trong quá trình này.

Thông qua trò chơi đóng vai, cha mẹ có thể dùng búp bê, thú bông, mô hình gia đình hoặc các nhân vật đồ chơi để tạo ra những tình huống quen thuộc:

“Bạn gấu đang giành đồ chơi của bạn thỏ, con nghĩ bạn gấu nên làm gì?”

“Bạn thỏ bị lấy mất món đồ chơi nên đang buồn. Con sẽ nói gì với bạn?”

Khi được suy nghĩ trong lúc chơi, trẻ thường tiếp nhận bài học nhẹ nhàng hơn nhiều so với việc bị giảng giải dài dòng.

Các trò chơi xếp hình, lắp ghép, ghép hình hay xây dựng cũng giúp trẻ học cách kiên nhẫn. Khi công trình bị đổ, trẻ có thể bực tức. Đây chính là cơ hội để cha mẹ hướng dẫn:

“Bị đổ nên con khó chịu đúng không? Mình thử lại từ đầu nhé.”

Một câu nói đơn giản như vậy có thể giúp trẻ dần hiểu rằng thất bại không phải là điều đáng sợ và cảm xúc khó chịu có thể được xử lý theo cách bình tĩnh hơn.

Tại BabyFun, việc tiếp cận nhiều loại đồ chơi khác nhau cũng có thể tạo thêm cơ hội để trẻ học thông qua trải nghiệm. Những món đồ chơi đóng vai, đồ chơi tương tác, đồ chơi xây dựng hay trò chơi cần sự hợp tác không chỉ giúp trẻ giải trí mà còn có thể tạo ra nhiều tình huống để cha mẹ hướng dẫn về cảm xúc, giao tiếp, chờ đợi và chia sẻ.

Khi trẻ còn nhỏ, có thể hôm nay cha mẹ hướng dẫn nhưng ngày mai trẻ vẫn lặp lại hành vi cũ. Điều đó hoàn toàn bình thường. Trẻ cần rất nhiều lần trải nghiệm, nhắc lại và thực hành trước khi một hành vi trở thành thói quen.

Vì vậy, mục tiêu của nuôi dạy tích cực không phải tạo ra một đứa trẻ luôn ngoan và luôn nghe lời ngay lập tức.

Mục tiêu quan trọng hơn là giúp trẻ dần hiểu:

“Mình đang cảm thấy gì?”

“Hành động này có ảnh hưởng đến người khác không?”

“Lần sau mình có thể làm khác đi như thế nào?”

Khi cha mẹ duy trì sự bình tĩnh, rõ ràng và nhất quán, trẻ không chỉ học cách nghe lời mà còn học được cách tự điều chỉnh bản thân.

Và đôi khi, chỉ cần thay một tiếng quát bằng một câu hướng dẫn đúng lúc cũng có thể tạo nên một bài học rất dài cho trẻ sau này.