KHI TRẺ BIẾT NÓI VỀ CẢM XÚC, NGƯỜI LỚN HIỂU TRẺ HƠN

80. KHI TRẺ BIẾT NÓI VỀ CẢM XÚC, NGƯỜI LỚN HIỂU TRẺ HƠN

Đằng sau mỗi hành vi của trẻ có thể là một cảm xúc mà con chưa biết cách diễn đạt.

Con đi học về, ném chiếc ba lô xuống ghế rồi chạy vào phòng.

Mẹ gọi:

“Con ra cất ba lô đi!”

Con hét lên:

“CON KHÔNG MUỐN!”

Mẹ bực mình:

“Sao hôm nay con hư thế?”

Con bật khóc.

Cuộc trò chuyện kết thúc bằng sự tức giận của người lớn và những giọt nước mắt của trẻ.

Nhưng nếu mẹ ngồi xuống, chờ con bình tĩnh rồi hỏi:

“Hôm nay có chuyện gì khiến con khó chịu à?”

Có thể con sẽ kể:

“Hôm nay bạn không cho con chơi cùng.”

“Cô nhắc con trước lớp.”

“Con nhớ mẹ cả ngày.”

Lúc ấy, ba mẹ có thêm thông tin để hiểu điều gì đang xảy ra.

Một hành vi có thể có nhiều nguyên nhân. Khi trẻ biết chia sẻ cảm xúc, người lớn có thêm cơ hội hiểu con thay vì chỉ phản ứng với những gì nhìn thấy.

1. ĐỪNG CHỈ NHÌN HÀNH VI – HÃY TÌM HIỂU CẢM XÚC

Khi con giành đồ chơi, người lớn nhìn thấy sự tranh giành.

Khi con không muốn đến lớp, người lớn nhìn thấy sự từ chối.

Khi con khóc vì một món đồ chơi bị hỏng, người lớn nhìn thấy những giọt nước mắt.

Nhưng phía sau đó có thể là thất vọng, lo lắng, tức giận, mệt mỏi hoặc một nhu cầu chưa được đáp ứng.

Thay vì lập tức kết luận:

“Con hư quá!”

Hãy thử tìm hiểu:

“Con đang cảm thấy thế nào?”

“Có chuyện gì xảy ra trước đó không?”

“Con muốn ba mẹ giúp điều gì?”

Không phải hành vi nào cũng xuất phát từ một cảm xúc cụ thể. Trẻ còn có thể bị ảnh hưởng bởi đói, mệt, quá tải hoặc những yếu tố khác. Vì vậy, ba mẹ cần quan sát, hỏi han và tránh đoán chắc điều con đang trải qua.

2. KHI CON NÓI “CON ĐANG BUỒN”, BA MẸ BIẾT CÁCH Ở BÊN CON

Con ngồi một mình bên cửa sổ.

Mẹ hỏi:

“Con muốn mẹ chơi cùng không?”

Con lắc đầu.

Một lúc sau, con nói:

“Mẹ ơi, con đang buồn vì bạn thân không chơi với con hôm nay.”

Bây giờ, mẹ hiểu rằng con không nhất thiết cần thêm một món đồ chơi hay một hoạt động vui nhộn.

Có thể điều con cần là được lắng nghe.

Mẹ có thể đáp:

“Con đã rất mong được chơi cùng bạn phải không? Mẹ nghe con kể nhé.”

Khi trẻ có thể nói về cảm xúc, ba mẹ có thêm cơ hội lựa chọn cách đồng hành phù hợp thay vì vội vàng đưa ra giải pháp.

3. KHI CON NÓI “CON ĐANG GIẬN”, BA MẸ CÓ THỂ HƯỚNG DẪN THAY VÌ CHỈ TRÁCH MẮNG

Hai anh em đang chơi thì em lấy chiếc xe của anh.

Anh hét lên và giơ tay định đánh em.

Ba mẹ ngăn lại:

“Ba không để con đánh em.”

Sau khi con bình tĩnh, ba hỏi:

“Lúc đó con cảm thấy thế nào?”

Con đáp:

“Con rất giận vì em lấy xe khi con chưa chơi xong!”

Bây giờ, ba mẹ có thể giúp con nói điều mình muốn:

“Lần sau con có thể nói: Em ơi, anh đang chơi. Em đợi anh một chút nhé.”

Cảm xúc của con được lắng nghe, nhưng giới hạn an toàn vẫn được giữ.

Hiểu cảm xúc không có nghĩa là đồng ý với mọi hành động. Đó là cơ sở để người lớn hướng dẫn con phù hợp hơn.

4. KHI CON NÓI “CON ĐANG SỢ”, BA MẸ CÓ THỂ TRỞ THÀNH ĐIỂM TỰA

Con không muốn tham gia một trò chơi mới.

Người lớn nghĩ con nhút nhát.

Nhưng khi được hỏi, con nói:

“Con sợ bị ngã.”

Lúc này, thay vì ép con thử ngay, ba mẹ có thể cùng con quan sát, tìm hiểu cách chơi và lựa chọn một bước nhỏ an toàn.

Con có thể nói tiếp:

“Ba đứng gần con nhé?”

Và ba đáp:

“Ừ, ba sẽ ở đây để hỗ trợ con.”

Một lời chia sẻ đã giúp người lớn hiểu rõ hơn điều con đang cần.

5. KHI CON BIẾT NÓI VỀ NIỀM VUI, BA MẸ HIỂU ĐIỀU GÌ THẬT SỰ QUAN TRỌNG VỚI CON

Không phải mọi cuộc trò chuyện về cảm xúc đều bắt đầu từ khó khăn.

Một buổi tối, mẹ hỏi:

“Hôm nay điều gì khiến con hạnh phúc nhất?”

Con trả lời:

“Lúc ba chơi xây nhà với con.”

Mẹ ngạc nhiên:

“Không phải lúc con được mua món đồ chơi mới à?”

Con lắc đầu:

“Không, vì lúc chơi với ba, con được làm kiến trúc sư!”

Đôi khi, câu trả lời của trẻ giúp ba mẹ nhận ra những điều rất giản dị mà con trân trọng.

Không chỉ biết con buồn vì điều gì, chúng ta còn hiểu con vui vì điều gì, tự hào về điều gì và mong muốn được trải nghiệm điều gì nhiều hơn.

6. MUỐN CON CHIA SẺ CẢM XÚC, NGƯỜI LỚN PHẢI BIẾT LẮNG NGHE

Một đứa trẻ có thể biết rất nhiều từ chỉ cảm xúc nhưng vẫn không muốn chia sẻ nếu mỗi lần nói ra đều bị phán xét.

Con nói:

“Con không thích đi học.”

Người lớn đáp:

“Không được nói thế!”

Con nói:

“Con giận mẹ.”

Người lớn đáp:

“Con không được giận mẹ!”

Dần dần, con có thể chọn im lặng.

Hãy thử thay đổi cách phản hồi:

“Mẹ muốn hiểu vì sao con không thích đi học hôm nay.”

“Con đang giận mẹ vì chuyện gì? Mẹ sẽ nghe.”

Lắng nghe không đồng nghĩa với việc ba mẹ phải thay đổi mọi quyết định. Nhưng con cần biết rằng cảm xúc của mình có thể được nói ra mà không phải sợ bị chê trách.

Và đôi khi, khi con nói “Con chưa muốn kể”, việc tôn trọng khoảng lặng ấy cũng là một cách lắng nghe.

THỬ THÁCH BBF – “BUNBUN ƠI, MÌNH HIỂU BẠN HƠN RỒI!”

Ba mẹ chuẩn bị BunBun cùng các thẻ cảm xúc vui, buồn, tức giận, sợ hãi và yêu thương.

Cùng con tạo ra ba tình huống nhỏ:

TÌNH HUỐNG 1 – BUNBUN IM LẶNG

BunBun ngồi một mình, không muốn chơi.

Con thử nghĩ xem bạn gấu có thể hỏi BunBun điều gì mà không ép bạn phải trả lời.

TÌNH HUỐNG 2 – BUNBUN TỨC GIẬN

BunBun làm đổ các khối gỗ vì đang bực bội.

Con giúp bạn voi giữ an toàn, lắng nghe và tìm hiểu điều gì khiến BunBun khó chịu.

TÌNH HUỐNG 3 – BUNBUN RẤT HẠNH PHÚC

BunBun chạy đến khoe rằng hôm nay là một ngày tuyệt vời.

Con giúp bạn gấu hỏi:

“Điều gì khiến bạn vui đến thế?”

Sau mỗi tình huống, ba mẹ và con cùng đổi vai. Một người thể hiện cảm xúc, người còn lại thực hành lắng nghe.

Không cần đoán đúng cảm xúc của nhân vật. Hãy để nhân vật tự kể câu chuyện của mình.

Mục tiêu của trò chơi không phải là đọc được suy nghĩ người khác, mà là học cách quan tâm, hỏi han và lắng nghe trước khi kết luận.

BBF TIN RẰNG

Trong 10 bài của Phần VIII – NÓI RA CẢM XÚC, chúng ta đã cùng con học cách nói:

“HÔM NAY CON CẢM THẤY…”

“CON ĐANG BUỒN.”

“CON ĐANG TỨC GIẬN.”

“CON ĐANG SỢ.”

“CON CẦN GIÚP ĐỠ.”

“CON MUỐN Ở MỘT MÌNH MỘT CHÚT.”

“ĐIỀU KHIẾN CON HẠNH PHÚC LÀ…”

Mỗi câu nói không chỉ giúp con phát triển ngôn ngữ, mà còn mở ra một cơ hội để người lớn hiểu rõ hơn về nhu cầu, trải nghiệm và thế giới cảm xúc của trẻ.

Tuy nhiên, không phải đứa trẻ nào cũng có thể diễn đạt cảm xúc bằng lời. Có con cần thêm thời gian, có con sử dụng cử chỉ, tranh ảnh hoặc những cách giao tiếp khác.

Điều quan trọng không phải là con phải nói được thật nhiều, mà là con có cách để được lắng nghe và thấu hiểu.

🐰 BabyFun – Gắn kết yêu thương

Chúng ta không thể hiểu hết thế giới của một đứa trẻ chỉ bằng cách quan sát hành vi bên ngoài. Muốn hiểu con sâu sắc hơn, ba mẹ cần dành thời gian lắng nghe cả những điều con nói, những điều con chưa nói được và những cảm xúc con đang cố gắng thể hiện.

Đừng chỉ hỏi:

“HÔM NAY CON CÓ NGOAN KHÔNG?”

Hãy thử hỏi:

“HÔM NAY CON ĐÃ TRẢI QUA NHỮNG CẢM XÚC GÌ? BA MẸ CÓ THỂ HIỂU CON HƠN BẰNG CÁCH NÀO?”

Bởi sau tất cả, mục tiêu của hành trình NÓI NHIỀU HƠN không phải để trẻ trở thành người nói nhiều nhất.

Mà là để mỗi đứa trẻ có thể tự tin nói lên tiếng nói của mình và biết rằng tiếng nói ấy có giá trị.

CON NÓI RA CẢM XÚC – BA MẸ LẮNG NGHE – YÊU THƯƠNG CÓ THÊM CƠ HỘI ĐƯỢC THỂ HIỆN ĐÚNG CÁCH.

#BabyFun #BBF #NoiNhieuHon #NoiRaCamXuc #HieuConHon #GiaoDucCamXuc #KyNangCamXuc #LangNgheCon #PhatTrienNgonNgu #HocQuaChoi #ChoiCoChuDich #6KyNangVang #GanKetYeuThuong