Hiểu cảm xúc của bạn

Trong một buổi chơi ở lớp mẫu giáo, bé nhìn thấy bạn ngồi một mình và khóc vì bị hỏng món đồ chơi yêu thích. Có trẻ chạy đến hỏi thăm, có bé mang đồ chơi khác đến an ủi, nhưng cũng có trẻ tiếp tục chơi như chưa có chuyện gì xảy ra.

Những phản ứng khác nhau cho thấy khả năng nhận biết cảm xúc của người khác đang phát triển theo từng giai đoạn.

Ở tuổi 4–5, trẻ bắt đầu hiểu rõ hơn rằng mỗi người có thể có suy nghĩ, mong muốn và cảm xúc khác nhau. Đây là nền tảng quan trọng của sự đồng cảm.

Đồng cảm là gì?

Đồng cảm là khả năng nhận biết và phần nào hiểu cảm xúc của người khác.

Ví dụ, khi thấy bạn buồn vì mất đồ chơi, trẻ có thể hiểu rằng bạn đang không vui.

Tuy nhiên, hiểu cảm xúc không có nghĩa trẻ phải lập tức biết cách an ủi phù hợp.

Một bé có thể nhận ra bạn đang khóc nhưng chưa biết nên nói gì.

Vì vậy, ba mẹ cần hướng dẫn con bằng những tình huống gần gũi thay vì kỳ vọng trẻ tự hiểu mọi điều.

Bắt đầu từ việc gọi tên cảm xúc

Trước khi hiểu cảm xúc của người khác, trẻ cần dần nhận biết cảm xúc của chính mình.

Ba mẹ có thể sử dụng những từ đơn giản như vui, buồn, tức giận, sợ hãi hoặc thất vọng.

Khi con buồn vì món đồ chơi bị hỏng, người lớn có thể nói: “Con đang tiếc chiếc xe này”.

Khi trẻ hào hứng trước chuyến đi chơi, ba mẹ có thể nhận xét: “Con đang rất vui”.

Việc gọi tên cảm xúc giúp trẻ có thêm ngôn ngữ để diễn đạt trải nghiệm.

Tuy nhiên, không nên khẳng định chắc chắn cảm xúc của trẻ khi con nói khác.

Quan sát nét mặt và hành động

Một cách giúp trẻ học về cảm xúc là cùng quan sát biểu cảm trong tranh ảnh.

Ba mẹ có thể hỏi: “Bạn nhỏ trong tranh trông thế nào?”.

Nếu trẻ nói bạn đang buồn, người lớn có thể hỏi tiếp: “Điều gì khiến con nghĩ vậy?”.

Trẻ có thể chú ý đến đôi mắt, miệng hoặc tư thế của nhân vật.

Tuy nhiên, cần giải thích rằng không phải lúc nào chúng ta cũng đoán đúng cảm xúc chỉ bằng nét mặt.

Khi không chắc chắn, cách tốt nhất là hỏi người đó.

Mỗi người có thể cảm thấy khác nhau

Một tình huống thú vị là hai trẻ cùng tham gia một trò chơi nhưng có phản ứng khác nhau.

Một bé thích trượt cầu trượt cao, trong khi bạn khác cảm thấy sợ.

Ba mẹ có thể giải thích: “Con thấy vui, nhưng bạn đang sợ. Hai người có thể cảm thấy khác nhau”.

Cách trò chuyện này giúp trẻ hiểu rằng cảm xúc của mình không phải cảm xúc của tất cả mọi người.

Không nên bắt trẻ khác phải thích cùng một hoạt động.

Tôn trọng sự khác biệt là một phần quan trọng của đồng cảm.

Dạy trẻ cách hỏi thăm

Khi thấy bạn buồn, trẻ có thể được hướng dẫn những câu đơn giản.

Ví dụ: “Bạn có sao không?” hoặc “Bạn có cần mình giúp không?”.

Nếu bạn không muốn được ôm, trẻ cần tôn trọng điều đó.

Ba mẹ có thể giải thích rằng giúp đỡ không nhất thiết phải tiếp xúc thân thể.

Đôi khi, chỉ cần gọi cô giáo hoặc đưa cho bạn một chiếc khăn giấy cũng là hành động phù hợp.

Tuy nhiên, không nên đặt trách nhiệm giải quyết mọi vấn đề cảm xúc của bạn bè lên vai trẻ nhỏ.

Đọc truyện để hiểu nhân vật

Sách tranh là phương tiện hữu ích để trò chuyện về cảm xúc.

Khi đọc câu chuyện về một bạn thỏ bị lạc, ba mẹ có thể hỏi: “Theo con, bạn thỏ đang cảm thấy thế nào?”.

Sau đó, hãy cùng trẻ tìm hiểu hành động của các nhân vật.

Những câu hỏi mở giúp bé thử nhìn nhận sự việc từ nhiều góc độ.

Không cần biến việc đọc sách thành bài kiểm tra.

Nếu trẻ có cách hiểu khác, người lớn có thể hỏi lý do và cùng trao đổi.

Khi trẻ chưa biết quan tâm đến bạn

Một số phụ huynh lo lắng vì con không chạy đến an ủi khi thấy người khác khóc.

Tuy nhiên, khả năng thể hiện sự đồng cảm có thể khác nhau giữa các trẻ.

Có bé nhận ra cảm xúc nhưng ngại tiếp cận.

Có bé chưa hiểu rõ tình huống hoặc đang tập trung vào hoạt động khác.

Ba mẹ không nên vội kết luận con vô tâm.

Hãy tiếp tục tạo cơ hội để trẻ quan sát và thực hành những hành động quan tâm đơn giản.

Người lớn là tấm gương

Trẻ học cách quan tâm thông qua những tương tác trong gia đình.

Khi ba mẹ hỏi thăm nhau sau một ngày mệt mỏi, trẻ có thể quan sát và bắt chước.

Khi con buồn, người lớn cũng cần lắng nghe thay vì chỉ yêu cầu con phải vui lên.

Sự đồng cảm phát triển tốt hơn khi trẻ được trải nghiệm cảm giác được thấu hiểu.

Không nên yêu cầu con quan tâm đến cảm xúc của người khác nhưng lại thường xuyên bỏ qua cảm xúc của chính con.

BabyFun và trò chơi cảm xúc

Đối với BabyFun, những bộ búp bê, nhân vật mô hình hoặc thẻ hình cảm xúc phù hợp có thể hỗ trợ các cuộc trò chuyện.

Ba mẹ có thể tạo câu chuyện về hai bạn cùng muốn chơi một món đồ hoặc một nhân vật đang buồn vì làm hỏng công trình.

Sau đó, hãy hỏi trẻ nhân vật có thể cảm thấy thế nào và những người xung quanh có thể giúp ra sao.

BabyFun cũng có thể gợi ý các trò chơi hợp tác để trẻ trải nghiệm việc lắng nghe và tôn trọng người khác.

Tuy nhiên, đồ chơi chỉ là phương tiện hỗ trợ. Những tương tác thực tế trong gia đình và lớp học vẫn rất quan trọng.

Hiểu cảm xúc của người khác là kỹ năng cần được nuôi dưỡng lâu dài. Khi ba mẹ thường xuyên trò chuyện, làm gương và tôn trọng cảm xúc của trẻ, con sẽ có thêm cơ hội phát triển sự đồng cảm một cách tự nhiên.