🫁 Viêm đường hô hấp ở trẻ nhỏ: Dấu hiệu nhận biết và cách phòng ngừa

BABYFUN PHARMACY | BÀI 26/100 | PHẦN III: SỐT, HO, SỔ MŨI VÀ BỆNH THƯỜNG GẶP

Thông điệp BabyFun: “Bảo vệ hệ hô hấp của trẻ không có nghĩa là ngăn con tiếp xúc với mọi mầm bệnh, mà là giúp ba mẹ nhận biết sớm dấu hiệu bất thường, phòng ngừa đúng cách và đưa con đi khám kịp thời.”

1. Vì sao trẻ từ 0–6 tuổi dễ mắc bệnh đường hô hấp?

“Con mới đi học được một tuần đã ho, sổ mũi.”

“Trẻ bị viêm đường hô hấp nhiều lần có phải do sức đề kháng yếu?”

“Làm sao phân biệt cảm lạnh thông thường với viêm phổi?”

“Có cần dùng kháng sinh mỗi khi con bị viêm đường hô hấp?”

Đây là những băn khoăn rất phổ biến của ba mẹ có con nhỏ.

Trong những năm đầu đời, hệ miễn dịch của trẻ vẫn đang phát triển. Đồng thời, trẻ bắt đầu tiếp xúc với nhiều loại virus đường hô hấp, đặc biệt khi đi nhà trẻ hoặc mẫu giáo.

Trẻ cũng thường xuyên đưa tay và đồ vật lên miệng, chưa thành thạo các thói quen vệ sinh và có đường thở nhỏ hơn người lớn.

Vì vậy, nhiễm trùng đường hô hấp là một trong những nhóm bệnh thường gặp ở trẻ em.

Phần lớn các đợt nhiễm trùng đường hô hấp trên do virus có thể tự cải thiện. Tuy nhiên, một số bệnh ảnh hưởng đến đường hô hấp dưới có thể gây khó thở, giảm oxy hoặc cần điều trị tại bệnh viện.

Điều quan trọng không phải là trẻ bị ho bao nhiêu lần, mà là mỗi lần bị bệnh, ba mẹ có nhận biết đúng mức độ nghiêm trọng hay không.

2. Viêm đường hô hấp là gì?

Đường hô hấp gồm các cơ quan giúp không khí đi vào và ra khỏi phổi.

Khi virus, vi khuẩn hoặc các tác nhân khác gây viêm tại những cơ quan này, trẻ có thể xuất hiện triệu chứng hô hấp.

Về mặt thực hành, các bệnh thường được chia thành hai nhóm.

Sự phân chia này giúp định hướng vị trí bệnh, nhưng không có nghĩa tất cả bệnh đường hô hấp dưới đều nặng hoặc mọi bệnh đường hô hấp trên đều nhẹ.

Mức độ nghiêm trọng phụ thuộc vào nguyên nhân, độ tuổi, bệnh nền và tình trạng thực tế của trẻ.

3. Sáu bệnh đường hô hấp thường gặp ở trẻ nhỏ

Không thể phân biệt chắc chắn các bệnh này chỉ dựa vào một triệu chứng.

Ví dụ, trẻ bị viêm phổi có thể không sốt cao, đặc biệt ở một số nhóm tuổi hoặc hoàn cảnh.

4. Những dấu hiệu sớm của viêm đường hô hấp

Các triệu chứng thường gặp gồm:

• Sổ mũi hoặc nghẹt mũi.

• Hắt hơi.

• Ho khan hoặc ho có dịch tiết.

• Đau họng.

• Sốt.

• Mệt mỏi hoặc giảm hoạt động.

• Ăn, bú hoặc uống ít hơn bình thường.

Ở trẻ nhỏ chưa biết nói, dấu hiệu có thể không rõ ràng.

Trẻ có thể quấy khóc, ngủ không yên, bú ngắt quãng hoặc ít tương tác hơn.

Ba mẹ nên theo dõi cả triệu chứng hô hấp lẫn tình trạng toàn thân.

5. Dấu hiệu nào gợi ý bệnh đường hô hấp đang trở nên nghiêm trọng?

Một số biểu hiện cần được bác sĩ đánh giá sớm:

• Trẻ thở nhanh hơn bình thường khi đang nghỉ.

• Có tiếng khò khè hoặc tiếng rít khi thở.

• Co kéo cơ hô hấp, lõm vùng dưới xương sườn hoặc giữa các xương sườn.

• Ho, sốt hoặc khó thở ngày càng nặng.

• Trẻ bú kém, uống ít, tiểu ít.

• Trẻ mệt rõ rệt hoặc ít hoạt động hơn bình thường.

Ba mẹ cần đặc biệt chú ý khi trẻ có biểu hiện thở bất thường ngay cả khi không sốt.

Nhịp thở nhanh là bao nhiêu?

Trong đánh giá trẻ có ho hoặc khó thở, WHO sử dụng một số ngưỡng thở nhanh theo tuổi như sau:

Đây là các ngưỡng sàng lọc trong bối cảnh lâm sàng nhất định, không phải tiêu chuẩn duy nhất để chẩn đoán viêm phổi hoặc đánh giá mọi trẻ.

Đếm nhịp thở trong một phút khi trẻ bình tĩnh, không khóc. Sốt, vận động và khóc có thể làm nhịp thở tăng.

Không chờ đếm đủ nhịp thở nếu trẻ đang khó thở rõ rệt hoặc có dấu hiệu nguy hiểm.

6. Khi nào cần cấp cứu ngay?

Nếu xuất hiện những dấu hiệu trên, cần gọi số cấp cứu địa phương hoặc đến khoa cấp cứu ngay.

Trẻ dưới 3 tháng tuổi có nhiệt độ từ 38°C trở lên cũng cần được đánh giá y tế ngay, kể cả khi chưa có dấu hiệu hô hấp nặng.

7. Viêm đường hô hấp do virus hay vi khuẩn?

Đây là một trong những vấn đề dễ gây nhầm lẫn nhất.

Virus là nguyên nhân phổ biến của nhiều bệnh hô hấp ở trẻ, như cảm lạnh, cúm, RSV và một số trường hợp viêm phổi.

Vi khuẩn cũng có thể gây bệnh, chẳng hạn viêm phổi do phế cầu hoặc viêm họng liên cầu.

Tuy nhiên, không thể xác định chắc chắn tác nhân chỉ bằng màu nước mũi, màu đờm hoặc mức độ sốt.

Kháng sinh chỉ có tác dụng với những nhiễm khuẩn phù hợp, không tiêu diệt virus.

Bác sĩ có thể dựa vào khám lâm sàng và, khi cần, các xét nghiệm để quyết định điều trị.

Không tự ý mua kháng sinh cho trẻ mỗi khi ho hoặc sốt.

8. Tám biện pháp giúp giảm nguy cơ nhiễm trùng đường hô hấp

1. Tiêm chủng theo khuyến nghị

Tiêm chủng là một trong những biện pháp quan trọng giúp phòng ngừa một số bệnh nhiễm trùng và biến chứng nghiêm trọng.

Các vaccine có liên quan đến sức khỏe hô hấp có thể bao gồm vaccine phòng cúm, ho gà, phế cầu, Hib, sởi và các vaccine khác theo lịch tiêm chủng áp dụng tại nơi sinh sống.

Đối với RSV, một số quốc gia có chương trình bảo vệ trẻ bằng vaccine cho mẹ trong thai kỳ hoặc kháng thể đơn dòng cho trẻ đủ điều kiện. Đây không phải là biện pháp áp dụng giống nhau ở mọi nơi.

Ba mẹ nên trao đổi với cơ sở tiêm chủng để được tư vấn theo độ tuổi và tình trạng sức khỏe.

2. Rửa tay đúng cách

Rửa tay bằng xà phòng và nước sạch giúp giảm nguy cơ lây truyền nhiều tác nhân gây bệnh.

Hướng dẫn trẻ rửa tay sau khi đi vệ sinh, sau khi ho hoặc hắt hơi, trước khi ăn và khi trở về nhà.

3. Hướng dẫn trẻ che miệng khi ho, hắt hơi

Trẻ đủ lớn có thể được dạy che miệng bằng khăn giấy hoặc khuỷu tay.

Khăn giấy đã sử dụng cần được bỏ vào thùng rác.

Sau đó, trẻ nên rửa tay.

4. Giữ môi trường không khói thuốc

Khói thuốc lá và thuốc lá điện tử có thể gây kích thích đường hô hấp và làm tăng nguy cơ bệnh hô hấp ở trẻ.

Gia đình nên duy trì môi trường sống không khói thuốc.

5. Tăng thông gió phù hợp

Thông gió giúp giảm tích tụ các hạt trong không khí ở không gian kín.

Có thể mở cửa hoặc sử dụng hệ thống thông gió phù hợp khi điều kiện môi trường cho phép.

Tránh để trẻ tiếp xúc với khói bụi hoặc ô nhiễm không khí ngoài trời ở mức cao.

6. Hạn chế tiếp xúc gần khi đang mắc bệnh

Khi trẻ có triệu chứng nhiễm trùng đường hô hấp, nên cho trẻ nghỉ ngơi tại nhà theo hướng dẫn y tế và quy định của trường.

Người chăm sóc bị bệnh cũng nên thực hiện các biện pháp hạn chế lây nhiễm.

7. Duy trì dinh dưỡng và giấc ngủ phù hợp

Chế độ ăn đa dạng, đủ năng lượng và giấc ngủ phù hợp hỗ trợ sức khỏe tổng thể của trẻ.

Không có thực phẩm hoặc thực phẩm bổ sung nào được chứng minh có thể ngăn ngừa tuyệt đối các bệnh nhiễm trùng hô hấp.

8. Vệ sinh đồ chơi và vật dụng thường xuyên tiếp xúc

Đồ chơi, tay nắm cửa và những bề mặt thường xuyên tiếp xúc cần được vệ sinh phù hợp.

Đặc biệt, đồ chơi trẻ thường đưa vào miệng cần được làm sạch theo hướng dẫn của nhà sản xuất.

Không lạm dụng hóa chất khử khuẩn mạnh trong không gian trẻ sinh hoạt.

9. Chăm sóc trẻ bị viêm đường hô hấp tại nhà như thế nào?

Nếu trẻ không có dấu hiệu nguy hiểm và được đánh giá là có thể chăm sóc tại nhà, ba mẹ nên:

• Cho trẻ nghỉ ngơi phù hợp.

• Duy trì bú, ăn và uống đủ dịch.

• Vệ sinh mũi nhẹ nhàng bằng nước muối sinh lý phù hợp khi cần.

• Tránh khói thuốc và chất kích thích đường thở.

• Sử dụng thuốc hạ sốt giảm khó chịu khi phù hợp độ tuổi và theo hướng dẫn.

• Theo dõi nhịp thở, tình trạng tỉnh táo và lượng nước trẻ uống.

• Thực hiện đúng đơn thuốc nếu bác sĩ đã kê.

Không tự ý sử dụng thuốc ho, thuốc thông mũi hoặc thuốc cảm lạnh phối hợp cho trẻ nhỏ.

Không dùng mật ong cho trẻ dưới 12 tháng.

Không xông hơi bằng nước nóng vì nguy cơ bỏng.

10. Phân biệt cảm lạnh thông thường và những biểu hiện gợi ý viêm phổi

Bảng trên chỉ giúp ba mẹ nhận biết những khác biệt thường gặp, không thể dùng để tự chẩn đoán viêm phổi.

Viêm phổi cần được bác sĩ đánh giá.

11. Chăm sóc và phòng bệnh theo từng độ tuổi

12. Checklist phòng ngừa bệnh đường hô hấp cho gia đình

13. BabyFun – Giáo dục thói quen bảo vệ hệ hô hấp qua 6 kỹ năng vàng

BabyFun mong muốn giúp trẻ hình thành thói quen chăm sóc sức khỏe thông qua hoạt động giáo dục phù hợp độ tuổi.

BabyFun Pharmacy cung cấp kiến thức sức khỏe đáng tin cậy.

BabyFun Care hỗ trợ các hoạt động chăm sóc hằng ngày.

BabyFun Food hướng đến dinh dưỡng phù hợp.

BabyFun Learn và Play giúp trẻ tiếp cận những thói quen tốt qua chơi và trải nghiệm.

Tuy nhiên, các sản phẩm và hoạt động của BabyFun không thay thế vaccine, chẩn đoán hoặc điều trị y tế.

❤️ 14. Lời kết: Bảo vệ hơi thở của con bắt đầu từ những điều nhỏ nhất

Ba mẹ thân mến,

Mỗi hơi thở bình thường của con là một phần quan trọng của sức khỏe tuổi thơ.

Trong những năm đầu đời, trẻ có thể nhiều lần mắc các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp.

Điều đó không có nghĩa mọi đứa trẻ thường xuyên bị cảm lạnh đều có hệ miễn dịch yếu.

Nhưng cũng không có nghĩa ba mẹ nên chủ quan trước những dấu hiệu bất thường.

Hãy quan sát nhịp thở của con.

Theo dõi khả năng bú, ăn và uống.

Duy trì những thói quen vệ sinh khoa học.

Tiêm chủng theo khuyến nghị.

Và đưa con đi khám đúng lúc.

Phòng bệnh không phải là bảo đảm con không bao giờ bị ốm. Phòng bệnh là giảm những nguy cơ có thể phòng tránh và giúp con được chăm sóc kịp thời khi mắc bệnh.