Đồ chơi và lời tự thoại

Có những lúc trẻ ngồi một mình với bộ đồ chơi và liên tục nói: “Xe đi đây!”, “Không được, phải xây lại!”, hoặc “Bạn gấu ngủ trước nhé!”. Những câu nói ấy có thể không hướng đến người nghe cụ thể. Trẻ đang sử dụng lời nói để đồng hành với hoạt động của chính mình.

Hiện tượng này thường được gọi là lời tự thoại trong quá trình chơi. Nó có thể xuất hiện khi trẻ tưởng tượng, tổ chức hành động hoặc tự nhắc mình về việc cần làm.

Đối với cha mẹ, việc hiểu vai trò của lời tự thoại giúp nhìn nhận những cuộc trò chuyện một mình của trẻ theo cách tích cực và phù hợp hơn.

Vì sao trẻ nói khi chơi một mình?

Khi chơi, trẻ có thể vừa thực hiện hành động vừa mô tả điều đang xảy ra.

Một chiếc xe chạy qua cầu được trẻ thông báo bằng câu: “Xe qua cầu rồi!”.

Khi công trình bị đổ, trẻ có thể nói: “Xây lại thôi”.

Những lời nói này đôi khi giúp trẻ duy trì mạch chơi hoặc thể hiện suy nghĩ.

Tuy nhiên, không phải mọi câu nói một mình đều có cùng chức năng. Có lúc trẻ chỉ đang đóng vai nhân vật hoặc bắt chước lời người lớn.

Lời nói giúp tổ chức hành động

Một bộ đồ chơi lắp ghép có thể đòi hỏi trẻ thực hiện nhiều bước.

Trẻ tự nói: “Lấy khối dài trước”, rồi tiếp tục: “Đặt khối nhỏ lên trên”.

Những câu nói ấy có thể hỗ trợ trẻ theo dõi kế hoạch đang thực hiện.

Khi gặp khó khăn, trẻ có thể thay đổi lời tự nhắc: “Không vừa, thử cái khác”.

Tuy nhiên, cha mẹ không cần yêu cầu trẻ phải nói thành lời trong mọi hoạt động. Một số trẻ thích suy nghĩ và thực hiện trong im lặng.

Lời tự thoại trong trò chơi tưởng tượng

Khi chơi búp bê, trẻ có thể nói thay nhiều nhân vật.

Một giọng nói đóng vai mẹ, giọng khác đóng vai em bé. Sau đó, trẻ tự tạo lời thoại cho cả hai.

Nhìn từ bên ngoài, hoạt động có vẻ giống một cuộc trò chuyện với chính mình.

Thực tế, trẻ có thể đang xây dựng một câu chuyện tưởng tượng với nhiều vai trò.

Cha mẹ nên quan sát nội dung và cảm xúc của trẻ thay vì vội vàng ngắt lời.

Bắt chước lời người lớn

Trẻ thường đưa những câu nói từng nghe vào trò chơi.

Ví dụ, khi chăm sóc búp bê, trẻ có thể nói: “Ăn xong nhớ rửa tay nhé”.

Khi điều khiển ô tô, trẻ nói: “Đi chậm thôi, đường đông lắm”.

Những lời thoại ấy phản ánh cách trẻ tiếp nhận ngôn ngữ từ môi trường xung quanh.

Đây cũng là lý do người lớn nên chú ý đến cách mình trò chuyện trong sinh hoạt hằng ngày.

Có nên tham gia vào lời tự thoại?

Không phải lúc nào cha mẹ cũng cần bước vào cuộc chơi.

Nếu trẻ đang tập trung xây dựng câu chuyện, người lớn có thể quan sát và để con tiếp tục.

Khi trẻ chủ động mời tham gia, cha mẹ có thể phản hồi theo tình huống.

Ví dụ, trẻ nói: “Xe cứu hộ đến rồi!”, người lớn đáp: “Xe sẽ giúp ai vậy?”.

Điều quan trọng là tôn trọng nhịp chơi của trẻ, tránh biến mọi lời nói thành câu hỏi cần trả lời.

Khi trẻ gặp khó khăn

Trong lúc xếp hình, trẻ có thể tự nói: “Khó quá!” hoặc “Không làm được”.

Cha mẹ có thể hỗ trợ bằng lời gợi ý nhẹ nhàng: “Con muốn thử xoay miếng ghép không?”.

Nếu trẻ tiếp tục tự tìm cách giải quyết, người lớn có thể chờ thêm.

Tuy nhiên, không nên cố tình để trẻ thất vọng kéo dài chỉ vì muốn con tự lập.

Sự hỗ trợ cần dựa trên khả năng và trạng thái cảm xúc của trẻ.

Lời tự thoại và sự phát triển ngôn ngữ

Trong nghiên cứu phát triển trẻ em, lời nói hướng đến bản thân thường được xem là một hiện tượng có thể liên quan đến quá trình điều chỉnh hành vi và tổ chức suy nghĩ.

Tuy nhiên, không thể đánh giá toàn bộ khả năng ngôn ngữ của trẻ chỉ dựa trên việc con có thường xuyên tự nói khi chơi hay không.

Một số trẻ nói nhiều, trong khi những trẻ khác ít thể hiện suy nghĩ thành lời.

Nếu cha mẹ lo ngại về khả năng giao tiếp, nghe hiểu hoặc tương tác của con, nên tham khảo chuyên gia phù hợp.

Tạo không gian chơi độc lập

Gia đình có thể chuẩn bị một góc chơi an toàn với những món đồ trẻ yêu thích.

Một bộ khối gỗ, vài nhân vật hoặc mô hình phương tiện có thể đủ để trẻ tự xây dựng hoạt động.

Người lớn vẫn cần giám sát phù hợp với độ tuổi nhưng không nhất thiết phải chỉ đạo từng bước.

Khi trẻ được tự lựa chọn cách chơi, con có thêm cơ hội hình thành ý tưởng và diễn đạt theo cách riêng.

BabyFun và không gian ngôn ngữ tự nhiên

Những bộ đồ chơi lắp ghép, nhân vật, phương tiện hoặc đồ dùng mô phỏng có thể khuyến khích trẻ tạo ra các tình huống tưởng tượng.

Thông qua BabyFun, phụ huynh có thể cân nhắc lựa chọn sản phẩm phù hợp với sở thích và khả năng của con.

Gia đình có thể kết hợp thời gian chơi cùng cha mẹ với những khoảng chơi độc lập phù hợp.

Những câu nói một mình trong giờ chơi không nhất thiết là dấu hiệu trẻ thiếu người trò chuyện. Đôi khi, đó là cách con thử nghiệm ngôn ngữ, tổ chức câu chuyện và đồng hành với suy nghĩ của bản thân. Khi được tôn trọng và hỗ trợ đúng lúc, hoạt động chơi độc lập có thể trở thành một phần phong phú trong hành trình phát triển ngôn ngữ của trẻ.