🪁 Vì sao trẻ thích làm theo cách riêng và khi nào cha mẹ nên cho con quyền lựa chọn?

🪁 Vì sao trẻ thích làm theo cách riêng và khi nào cha mẹ nên cho con quyền lựa chọn?

– MỖI LẦN CON MUỐN TỰ QUYẾT ĐỊNH, HÃY NHÌN ĐÓ NHƯ MỘT CƠ HỘI ĐỂ NUÔI DƯỠNG TÍNH TỰ LẬP, TƯ DUY ĐỘC LẬP VÀ TINH THẦN TRÁCH NHIỆM.

Có bao giờ cha mẹ chuẩn bị sẵn quần áo cho con nhưng con nhất quyết đòi mặc bộ khác? Có khi người lớn hướng dẫn con làm bài theo một cách quen thuộc, nhưng con lại muốn thử một phương pháp hoàn toàn khác. Thậm chí, chỉ vì cha mẹ yêu cầu con dọn đồ chơi theo thứ tự nhất định, trẻ cũng có thể phản đối và nói: “Con muốn tự làm theo cách của con!”

Những tình huống tưởng chừng rất nhỏ đôi khi khiến cha mẹ mệt mỏi. Người lớn có thể nghĩ rằng con bướng bỉnh, thích chống đối hoặc không biết nghe lời. Cha mẹ lo rằng nếu cứ để con tự quyết định, con sẽ trở nên khó bảo, không tôn trọng quy tắc và luôn muốn mọi việc diễn ra theo ý mình.

Tuy nhiên, mong muốn làm theo cách riêng không phải lúc nào cũng là biểu hiện của sự ngang bướng. Đó có thể là dấu hiệu cho thấy trẻ đang phát triển ý thức về bản thân, muốn khám phá khả năng của mình và học cách đưa ra quyết định.

Điều quan trọng không phải là cha mẹ có nên cho con quyền lựa chọn hay không, mà là lựa chọn nào phù hợp với độ tuổi, mức độ an toàn và khả năng chịu trách nhiệm của trẻ.

Một đứa trẻ được tự lựa chọn trong giới hạn hợp lý sẽ có cơ hội học cách suy nghĩ, cân nhắc, giải quyết vấn đề và chịu trách nhiệm với quyết định của mình. Ngược lại, nếu mọi việc đều do người lớn quyết định, trẻ có thể quen chờ đợi sự chỉ dẫn và ngại đưa ra ý kiến riêng.

Nuôi dạy con không có nghĩa là quyết định thay con trong mọi tình huống. Đó là quá trình giúp con từng bước biết lựa chọn đúng đắn, đồng thời hiểu rằng tự do luôn đi cùng những giới hạn cần thiết.

1. Vì sao trẻ thích làm theo cách riêng?

Khi trẻ nói “Con muốn tự làm”, người lớn đôi khi chỉ nghe thấy sự phản đối. Nhưng đằng sau câu nói ấy có thể là nhiều nhu cầu phát triển khác nhau.

Trẻ muốn khẳng định mình là một cá thể độc lập

Khi lớn lên, trẻ dần nhận ra rằng mình có suy nghĩ, sở thích và mong muốn riêng. Con không còn chỉ muốn làm theo những gì người lớn chỉ dẫn mà bắt đầu muốn thể hiện quan điểm của mình.

Một đứa trẻ có thể thích chiếc áo màu vàng thay vì màu xanh cha mẹ đã chọn. Con muốn tự sắp xếp bàn học hoặc tự quyết định thứ tự làm bài tập. Những mong muốn này giúp trẻ nhận ra rằng mình có khả năng lựa chọn và có tiếng nói trong cuộc sống.

Nếu cha mẹ luôn phản đối chỉ vì con không làm theo ý mình, trẻ có thể cảm thấy rằng ý kiến của bản thân không được coi trọng.

Thay vì lập tức yêu cầu con làm theo, cha mẹ có thể hỏi:

“Vì sao con thích cách này hơn? Con thử nói cho mẹ nghe nhé.”

Câu hỏi ấy không có nghĩa là cha mẹ phải đồng ý với mọi đề xuất của con. Nó giúp trẻ hiểu rằng ý kiến cá nhân có thể được trình bày, lắng nghe và xem xét một cách nghiêm túc.

Trẻ muốn khám phá và thử nghiệm

Trẻ em thường học hỏi thông qua việc thử làm, quan sát kết quả và điều chỉnh cách thực hiện. Vì thế, con có thể không muốn làm theo đúng phương pháp mà người lớn đưa ra.

Khi xây dựng một tòa tháp bằng khối xếp hình, cha mẹ có thể hướng dẫn con xếp các khối theo thứ tự quen thuộc. Nhưng trẻ lại muốn đặt một khối lớn lên trên cùng hoặc thử một kiểu kết cấu khác.

Nếu cách làm ấy không nguy hiểm, cha mẹ không nhất thiết phải ngăn cản. Ngay cả khi tòa tháp bị đổ, trẻ vẫn có cơ hội hiểu về sự cân bằng, độ vững chắc và cách điều chỉnh cấu trúc.

Đôi khi, điều người lớn cho là làm sai lại chính là một phần của quá trình học tập.

Cha mẹ nên phân biệt giữa việc con thử một phương pháp khác và việc con cố tình bỏ qua yêu cầu quan trọng. Nếu có nhiều cách hợp lý để đạt được kết quả, trẻ nên được khuyến khích khám phá. Nếu nhiệm vụ có những điều kiện bắt buộc, người lớn cần giúp con hiểu rõ giới hạn ấy.

Trẻ muốn cảm thấy mình có quyền kiểm soát

Cuộc sống của trẻ có nhiều điều do người lớn quyết định: giờ thức dậy, giờ đi học, thời gian sử dụng thiết bị, việc ăn uống và lịch sinh hoạt. Khi quá ít cơ hội được tự quyết định, trẻ có thể phản ứng mạnh trước những yêu cầu nhỏ.

Chẳng hạn, cha mẹ quyết định con phải mặc áo nào, ăn món gì, chơi trò gì và làm bài theo cách nào. Đến khi được yêu cầu cất đồ chơi, trẻ có thể phản đối không chỉ vì việc dọn dẹp mà còn vì cảm thấy mình không có quyền lựa chọn trong bất kỳ việc gì.

Điều này không có nghĩa là cha mẹ phải để con tự quyết định toàn bộ cuộc sống. Trẻ vẫn cần những quy tắc ổn định và sự hướng dẫn của người lớn.

Tuy nhiên, cha mẹ có thể tạo ra những khoảng không gian nhỏ để con được làm chủ. Ví dụ, con được chọn một trong hai bộ quần áo phù hợp, chọn truyện đọc trước giờ ngủ hoặc tự quyết định thứ tự hoàn thành các nhiệm vụ.

Khi được trao quyền trong giới hạn rõ ràng, trẻ có thể bớt phải đấu tranh để khẳng định bản thân và dễ hợp tác hơn trong những việc không thể thương lượng.

2. Thích làm theo cách riêng có phải là trẻ bướng bỉnh?

Không phải mọi sự phản đối đều là bướng bỉnh. Muốn hiểu hành vi của con, cha mẹ cần xem xét mục đích, hoàn cảnh và cách trẻ phản ứng khi được giải thích.

Một đứa trẻ nói “Con muốn tự làm” có thể đang muốn thử sức. Một đứa trẻ nói “Con không làm theo mẹ đâu” có thể đang tức giận vì cảm thấy không được lắng nghe. Cũng có những trường hợp trẻ thực sự đang cố tránh một trách nhiệm cần hoàn thành.

Thay vì chỉ dựa vào lời nói, cha mẹ hãy quan sát cách con xử lý tình huống.

Nếu con có thể giải thích lý do, lắng nghe ý kiến khác và điều chỉnh khi hiểu rằng cách làm của mình không phù hợp, đó là cơ hội để rèn luyện tư duy độc lập.

Nếu con luôn đòi hỏi mọi người phải làm theo ý mình, không chấp nhận bất kỳ giới hạn nào và thường xuyên gây tổn thương cho người khác để đạt được điều muốn có, cha mẹ cần hướng dẫn con về sự tôn trọng, thỏa hiệp và trách nhiệm.

Điểm khác biệt nằm ở chỗ: tư duy độc lập giúp trẻ biết đưa ra quan điểm và cân nhắc lý lẽ; còn áp đặt khiến trẻ cho rằng chỉ có ý muốn của mình mới đáng được chấp nhận.

Cha mẹ không nên dập tắt tính độc lập chỉ vì lo con trở nên khó bảo. Nhưng người lớn cũng không nên nhầm lẫn giữa tôn trọng con và chấp nhận mọi hành vi của con.

3. Khi nào cha mẹ nên cho con quyền lựa chọn?

Không phải mọi quyết định đều cần cha mẹ can thiệp. Với những việc phù hợp với khả năng của trẻ, người lớn nên tạo cơ hội để con tự lựa chọn và học hỏi từ kết quả.

Khi lựa chọn liên quan đến sở thích cá nhân

Những việc như chọn màu sắc, trang phục phù hợp, đồ chơi, câu chuyện yêu thích hoặc cách trang trí góc học tập thường là những lựa chọn cha mẹ có thể trao cho con.

Nếu trẻ muốn mặc áo màu đỏ thay vì màu xanh, miễn là trang phục phù hợp với thời tiết và hoàn cảnh, cha mẹ không cần áp đặt sở thích của mình.

Khi con được lựa chọn, trẻ học cách nhận biết điều mình thích và diễn đạt mong muốn một cách rõ ràng.

Cha mẹ có thể nói:

“Hôm nay con có thể chọn bộ đồ mình thích trong những bộ phù hợp với thời tiết nhé.”

Câu nói vừa tôn trọng sở thích, vừa giữ được trách nhiệm của người lớn trong việc bảo đảm những điều kiện cần thiết.

Khi có nhiều cách hợp lý để hoàn thành một nhiệm vụ

Nếu trẻ có thể hoàn thành công việc bằng nhiều phương pháp an toàn và phù hợp, cha mẹ nên khuyến khích con thử cách riêng.

Chẳng hạn, khi làm bài tập, con có thể chọn giải những câu dễ trước rồi mới đến câu khó, hoặc làm lần lượt theo thứ tự đề bài nếu cách đó phù hợp với yêu cầu.

Khi dọn phòng, con có thể chọn cất sách trước hay thu dọn đồ chơi trước, miễn là cuối cùng con hoàn thành nhiệm vụ.

Điều cha mẹ cần quan tâm là kết quả, những yêu cầu bắt buộc và quá trình con học hỏi, chứ không phải mọi thao tác đều phải giống cách người lớn thường làm.

Nếu phương pháp của con chưa hiệu quả, hãy cùng con đánh giá:

“Con thấy cách này có giúp mình hoàn thành công việc không? Nếu lần sau làm lại, con muốn thay đổi điều gì?”

Như vậy, trẻ học cách tự