🧸 Đằng sau những hành động nghịch ngợm của trẻ đôi khi là mong muốn được chú ý

THẤU HIỂU TÂM LÝ TRẺ – MỖI HÀNH VI ĐỀU CÓ THỂ ẨN CHỨA MỘT NHU CẦU CHƯA ĐƯỢC DIỄN ĐẠT

Có bao giờ cha mẹ đang bận làm việc thì con liên tục gọi, cố tình làm đổ đồ chơi, chạy nhảy ồn ào hoặc nghịch những thứ đã được nhắc nhở không được chạm vào? Người lớn có thể cảm thấy mệt mỏi, bực bội và cho rằng con quá hiếu động, bướng bỉnh hoặc không biết nghe lời.

Tuy nhiên, đằng sau một số hành động nghịch ngợm đôi khi là mong muốn được cha mẹ chú ý, được gần gũi hoặc được công nhận. Khi chưa biết cách diễn đạt nhu cầu bằng lời nói, trẻ có thể dùng hành vi để thu hút sự quan tâm của người lớn.

Điều đó không có nghĩa là mọi hành vi nghịch ngợm đều xuất phát từ việc thiếu chú ý. Trẻ cũng có thể tò mò, dư thừa năng lượng, mệt mỏi, thất vọng hoặc chưa hiểu rõ giới hạn. Vì vậy, điều cha mẹ cần làm không phải là vội vàng kết luận, mà là quan sát, tìm hiểu nguyên nhân và hướng dẫn con cách thể hiện nhu cầu phù hợp hơn.

1. Vì sao trẻ nghịch ngợm để thu hút sự chú ý?

Đối với trẻ nhỏ, sự quan tâm của cha mẹ có ý nghĩa rất lớn. Con muốn được nhìn thấy, được lắng nghe và cảm nhận rằng mình là một phần quan trọng trong cuộc sống của gia đình.

Nhưng trẻ chưa phải lúc nào cũng biết nói: “Mẹ ơi, con nhớ mẹ”, “Bố chơi với con nhé” hoặc “Con cảm thấy buồn vì bố mẹ không chú ý đến con”.

Thay vào đó, con có thể gọi liên tục, chen ngang cuộc trò chuyện của người lớn, làm ồn hoặc thực hiện hành động mà con biết chắc sẽ khiến cha mẹ phản ứng.

Chẳng hạn, một đứa trẻ có thể nhận ra rằng khi mình ngồi chơi ngoan, cha mẹ tiếp tục làm việc mà ít chú ý đến mình. Nhưng ngay khi con làm đổ hộp đồ chơi, cha mẹ lập tức quay lại, gọi tên con và nói chuyện với con.

Dù đó là sự chú ý trong lúc bị trách mắng, trẻ vẫn có thể cảm nhận rằng hành động ấy khiến cha mẹ phản ứng.

Nếu tình huống này lặp lại nhiều lần, trẻ có thể vô tình học được cách thu hút sự chú ý bằng những hành vi không phù hợp.

Điều cha mẹ cần nhớ: Trẻ không nhất thiết cố tình làm khó người lớn. Đôi khi, con chỉ đang sử dụng cách mà mình biết để tìm kiếm sự kết nối.

2. Những dấu hiệu cho thấy trẻ có thể đang cần được quan tâm

Cha mẹ có thể quan sát một số biểu hiện sau:

• Con liên tục gọi cha mẹ khi người lớn đang làm việc, dù nhu cầu của con có thể chờ được.
• Con thường nghịch ngợm hơn khi cha mẹ trò chuyện với người khác hoặc dành thời gian cho em nhỏ.
• Con cố tình làm những việc đã được nhắc nhở nhiều lần, sau đó nhìn phản ứng của người lớn.
• Con thường xuyên chen ngang, làm ồn hoặc đòi được chơi cùng ngay khi cha mẹ vừa dành sự chú ý cho người khác.
• Con trở nên buồn bã, cáu gắt hoặc bám cha mẹ hơn sau những thay đổi trong gia đình, lịch sinh hoạt hoặc môi trường học tập.
• Con có xu hướng gây chú ý khi lâu ngày không có thời gian trò chuyện, vui chơi cùng người thân.

Tuy nhiên, đây chỉ là những dấu hiệu để cha mẹ tìm hiểu thêm, không phải căn cứ để khẳng định trẻ đang thiếu tình thương hoặc cố tình thao túng người lớn.

Cha mẹ nên quan sát hoàn cảnh xảy ra hành vi, thời điểm xuất hiện, nhu cầu của con và những gì xảy ra ngay sau đó để hiểu rõ hơn.

3. Đừng vội mắng khi con đang cố gắng tìm kiếm sự chú ý

Khi trẻ nghịch ngợm, phản ứng đầu tiên của người lớn thường là quát mắng:

“Con không thể ngồi yên được à?”

“Mẹ đã nói bao nhiêu lần rồi?”

“Con cứ làm phiền mẹ mãi thế!”

Những câu nói này có thể khiến trẻ dừng hành vi trong chốc lát, nhưng chưa chắc giúp con hiểu cách thể hiện nhu cầu tốt hơn. Nếu con đang cần kết nối, việc chỉ nhận được sự chú ý khi bị mắng có thể khiến tình huống tiếp tục lặp lại.

Thay vì phản ứng ngay bằng sự tức giận, cha mẹ hãy thử dừng lại vài giây và tự hỏi:

• Con đang muốn điều gì?
• Con có đang buồn chán, mệt mỏi hoặc thất vọng không?
• Con đã được dành thời gian chơi và trò chuyện trong ngày chưa?
• Có cách nào đáp ứng nhu cầu chính đáng của con mà vẫn giữ được giới hạn?

Ví dụ, khi con liên tục gọi mẹ trong lúc mẹ làm việc, cha mẹ có thể nói:

“Mẹ nghe con gọi rồi. Mẹ cần thêm năm phút để hoàn thành việc này. Khi xong, mẹ sẽ dành thời gian chơi cùng con. Trong lúc chờ, con có thể chọn một cuốn sách để đọc nhé.”

Cách phản hồi này vừa công nhận nhu cầu của con, vừa giúp con học cách chờ đợi.

4. Dành thời gian chất lượng để trẻ không phải nghịch ngợm mới được chú ý

Một trong những cách thiết thực nhất để hạn chế những hành vi nhằm thu hút sự chú ý là chủ động kết nối với con trước khi vấn đề xảy ra.

Cha mẹ không nhất thiết phải dành hàng giờ mỗi ngày. Đôi khi, khoảng 10–15 phút chơi cùng con với sự tập trung thực sự cũng có ý nghĩa.

Trong khoảng thời gian ấy, hãy thử:

• Cất điện thoại và tạm gác công việc.
• Để con lựa chọn trò chơi phù hợp với độ tuổi.
• Quan sát và tham gia thay vì liên tục hướng dẫn hoặc phê bình.
• Đặt câu hỏi về điều con đang xây dựng, tưởng tượng hoặc khám phá.
• Khen ngợi những nỗ lực và hành động tích cực của con.

Chẳng hạn, khi con xếp được một tòa tháp bằng các khối đồ chơi, cha mẹ có thể nói: “Mẹ thấy con đã thử nhiều cách để tháp đứng vững. Con nghĩ điều gì giúp nó không bị đổ?”

Đây không chỉ là sự chú ý mà còn là cơ hội để cha mẹ đồng hành với quá trình học hỏi của trẻ.

Nếu trẻ nhận được sự quan tâm tích cực một cách đều đặn, con sẽ có thêm cơ hội học rằng mình có thể kết nối với cha mẹ bằng lời nói, trò chơi và những hành động phù hợp.

5. Dạy con cách nói ra nhu cầu thay vì dùng hành vi nghịch ngợm

Trẻ nhỏ cần được hướng dẫn cụ thể về cách thể hiện mong muốn. Không nên chỉ yêu cầu con “ngoan lên” hoặc “đừng làm phiền mẹ” mà không cho con biết mình có thể làm gì thay thế.

Cha mẹ có thể dạy con những câu nói đơn giản như:

• “Mẹ ơi, khi nào mẹ chơi với con được?”
• “Bố ơi, con muốn bố xem món đồ con vừa làm.”
• “Con đang buồn chán, bố mẹ có thể gợi ý cho con một trò chơi không?”
• “Con muốn được mẹ ôm một chút.”
• “Con cần mẹ giúp con giải quyết việc này.”

Khi con sử dụng lời nói để thể hiện nhu cầu, hãy ghi nhận điều đó:

“Cảm ơn con đã nói cho mẹ biết. Mẹ chưa thể chơi ngay, nhưng mẹ sẽ nói rõ khi nào mẹ có thể chơi cùng con.”

Nếu con vẫn chưa biết diễn đạt, cha mẹ có thể giúp con gọi tên cảm xúc: “Có phải con đang muốn mẹ chú ý đến con không?”

Hãy nhớ rằng trẻ cần thời gian để luyện tập. Một lần hướng dẫn chưa thể khiến con thay đổi hoàn toàn, nhưng sự kiên nhẫn và nhất quán sẽ giúp con dần hình thành kỹ năng giao tiếp tốt hơn.

6. Yêu thương con nhưng vẫn cần đặt ra giới hạn rõ ràng

Thấu hiểu nguyên nhân của hành vi không có nghĩa là cha mẹ phải cho phép mọi hành động.

Nếu con ném đồ vật, đánh người khác, phá hỏng đồ dùng hoặc cố tình gây nguy hiểm để thu hút sự chú ý, người lớn cần ngăn hành vi ngay lập tức.

Cha mẹ có thể nói:

“Mẹ biết con muốn mẹ chú ý đến con. Mẹ sẵn sàng lắng nghe, nhưng mẹ không cho phép con ném đồ chơi vì có thể làm người khác bị thương. Con có thể gọi mẹ hoặc nói rằng con muốn chơi cùng.”

Sau đó, hãy hướng dẫn con khắc phục hậu quả phù hợp, chẳng hạn nhặt đồ chơi, kiểm tra xem người khác có bị đau không hoặc cùng sửa chữa món đồ đã làm hỏng nếu có thể.

Cách tiếp cận này giúp trẻ hiểu hai điều song song: nhu cầu của con đáng được quan tâm, nhưng hành vi gây tổn thương vẫn cần được giới hạn.

Cha mẹ nên tránh dùng sự lạnh