🔎 Đồ chơi giúp trẻ hiểu cách mình suy nghĩ – Khi trẻ học cách tự đánh giá

Một em bé đang tìm đường đưa viên bi qua mê cung.

Lần đầu, bé chọn con đường ngắn nhất nhưng gặp ngõ cụt.

Lần thứ hai, bé thử đi theo hướng khác và cuối cùng đưa viên bi đến đích.

Khi ba mẹ hỏi: “Vì sao lần này con làm được?”, bé trả lời: “Vì con không đi đường cũ nữa”.

Câu trả lời đơn giản ấy cho thấy trẻ đang bắt đầu nhận biết mối liên hệ giữa cách mình suy nghĩ, hành động và kết quả.

Đây là một biểu hiện ban đầu của khả năng tự quan sát quá trình tư duy.

Trẻ có thể suy nghĩ về chính suy nghĩ của mình không?

Trong tâm lý học, khả năng nhận biết và điều chỉnh quá trình suy nghĩ của bản thân thường được gọi là siêu nhận thức.

Đây là một năng lực phát triển dần theo độ tuổi và trải nghiệm.

Đối với trẻ nhỏ, khả năng này còn hạn chế nhưng có thể xuất hiện qua những hành động đơn giản.

Chẳng hạn, trẻ nhận ra mình chưa hiểu nhiệm vụ, biết rằng cần thử cách khác hoặc nhớ được phương pháp đã giúp mình thành công.

Những trải nghiệm vui chơi có thể tạo cơ hội để trẻ thực hành nhận biết quá trình giải quyết vấn đề.

Đồ chơi mê cung tạo ra phản hồi rõ ràng

Một bộ mê cung bằng gỗ hoặc nhựa thường có nhiều đường đi, ngã rẽ và điểm kết thúc.

Trẻ cần điều khiển viên bi hoặc nhân vật từ vị trí xuất phát đến đích.

Khi gặp ngõ cụt, bé phải quay lại và lựa chọn hướng khác.

Sau nhiều lần thử, trẻ có thể bắt đầu ghi nhớ những con đường không hiệu quả.

Điều đáng chú ý là bé không chỉ học đường đi mà còn có thể học cách điều chỉnh phương pháp tìm đường.

Ví dụ, thay vì di chuyển ngẫu nhiên, trẻ bắt đầu quan sát toàn bộ mê cung trước khi thực hiện.

Đó là một thay đổi trong cách tiếp cận nhiệm vụ.

Từ câu hỏi “Con làm được chưa?” đến “Con đã làm như thế nào?”

Khi trẻ hoàn thành một trò chơi, phụ huynh thường khen ngợi kết quả.

Tuy nhiên, ba mẹ cũng có thể khuyến khích con suy nghĩ về quá trình thực hiện.

Những câu hỏi như “Lúc đầu con thử cách nào?”, “Điều gì khiến con đổi hướng?” hoặc “Nếu chơi lại, con muốn làm gì khác?” có thể giúp trẻ nhìn lại trải nghiệm.

Với trẻ nhỏ, câu hỏi cần ngắn gọn và cụ thể.

Không nên yêu cầu bé giải thích quá phức tạp hoặc liên tục phân tích mọi hành động.

Đôi khi, trẻ chỉ cần chỉ tay vào một vị trí hoặc diễn tả bằng vài từ đơn giản.

Điều quan trọng là tạo cơ hội để con nhận biết cách mình đã thực hiện nhiệm vụ.

Hiểu rằng mình có thể thay đổi phương pháp

Một trong những giá trị của việc tự đánh giá là trẻ có cơ hội nhận ra rằng kết quả không chỉ phụ thuộc vào khả năng cố định.

Khi một cách làm không hiệu quả, bé có thể thử phương án khác.

Khi chưa hiểu nhiệm vụ, trẻ có thể hỏi người lớn.

Khi một thử thách quá khó, bé có thể chia thành những bước nhỏ hơn.

Những hành động này giúp trẻ từng bước phát triển khả năng điều chỉnh việc học và giải quyết vấn đề.

Tuy nhiên, phụ huynh cần tránh tạo cảm giác rằng mọi thất bại đều do trẻ chưa cố gắng đủ.

Đôi khi nhiệm vụ đơn giản là chưa phù hợp với độ tuổi hoặc cần thêm sự hỗ trợ.

Đồ chơi nào tạo cơ hội tự đánh giá?

Ngoài mê cung, nhiều nhóm đồ chơi khác cũng có thể được sử dụng.

Bộ lắp ghép giúp trẻ nhìn lại cách xây dựng.

Trò chơi ghép hình tạo cơ hội so sánh những phương án đã thử.

Đồ chơi thăng bằng giúp trẻ nhận biết sự khác biệt giữa các cách sắp xếp.

Những bộ trò chơi theo nhiệm vụ có thể khuyến khích trẻ xem xét trình tự thực hiện.

Điều quan trọng không nằm ở việc sản phẩm có được quảng cáo là phát triển tư duy hay không, mà ở cách trẻ tương tác và suy nghĩ trong quá trình chơi.

BabyFun và hành trình khám phá cách học của trẻ

Thông qua mô hình thuê đồ chơi BabyFun, phụ huynh có thể cân nhắc luân phiên những sản phẩm có yêu cầu giải quyết vấn đề khác nhau.

Việc quan sát trẻ trong nhiều hoạt động giúp ba mẹ hiểu hơn về cách con tiếp cận thử thách.

Có bé thích quan sát trước khi hành động, có bé muốn thử ngay rồi điều chỉnh.

Những khác biệt này không nhất thiết phản ánh năng lực cao hay thấp mà có thể liên quan đến kinh nghiệm, sở thích và tính chất nhiệm vụ.

Từ đó, gia đình có thể lựa chọn cách hỗ trợ phù hợp hơn.

Khi trẻ trở thành người quan sát chính mình

Một trong những thay đổi thú vị của tư duy là khả năng nhìn lại quá trình mình vừa thực hiện.

Khi trẻ nhận ra “Lúc đầu con làm cách này nhưng không được, sau đó con đổi cách khác”, bé đang có cơ hội thực hành tự đánh giá.

Đồ chơi không trực tiếp tạo ra khả năng này một cách tự động, nhưng có thể cung cấp những tình huống gần gũi để trẻ trải nghiệm.

Qua thời gian, cùng với sự trưởng thành và hướng dẫn phù hợp, những trải nghiệm ấy góp phần giúp trẻ học cách suy nghĩ về chính cách mình học hỏi và giải quyết vấn đề.