💗 Thấu hiểu thế giới cảm xúc của con – MỖI CẢM XÚC ĐƯỢC LẮNG NGHE LÀ MỘT BƯỚC GIÚP CON TRƯỞNG THÀNH

Trẻ em không phải lúc nào cũng biết cách diễn đạt những gì đang diễn ra trong lòng mình. Có những lúc con khóc vì thất vọng, giận dữ vì không được đáp ứng mong muốn, im lặng vì sợ bị trách mắng hoặc tỏ ra bướng bỉnh chỉ vì chưa biết làm thế nào để nói lên nhu cầu của bản thân. Đằng sau mỗi hành động của trẻ có thể là một cảm xúc đang cần được nhận diện, thấu hiểu và hướng dẫn đúng cách.

Thấu hiểu thế giới cảm xúc của con là một trong những nền tảng quan trọng giúp cha mẹ xây dựng mối quan hệ gần gũi, an toàn và tin tưởng với trẻ. Khi được lắng nghe, con dần học cách hiểu chính mình, diễn đạt cảm xúc phù hợp, biết tôn trọng cảm xúc của người khác và từng bước phát triển khả năng tự điều chỉnh hành vi.

1. Vì sao cha mẹ cần thấu hiểu cảm xúc của con?

Người lớn thường nhìn nhận hành vi của trẻ dựa trên những gì diễn ra bên ngoài. Khi con khóc, cha mẹ có thể cho rằng con yếu đuối; khi con tức giận, người lớn dễ nghĩ rằng con hỗn hào; khi con im lặng, cha mẹ đôi khi kết luận rằng con không có vấn đề gì.

Tuy nhiên, hành vi chỉ là phần nổi của một thế giới nội tâm phức tạp hơn.

Một đứa trẻ cáu gắt sau giờ học có thể đang mệt mỏi. Một em bé không chịu đến lớp có thể đang lo lắng vì xa cha mẹ hoặc gặp khó khăn trong mối quan hệ với bạn bè. Một đứa trẻ liên tục hỏi xem bố mẹ có yêu mình không có thể đang cần được bảo đảm rằng tình yêu thương ấy không phụ thuộc vào điểm số hay sự ngoan ngoãn.

Nếu chỉ tập trung sửa chữa hành vi mà bỏ qua cảm xúc phía sau, cha mẹ có thể vô tình khiến trẻ cảm thấy mình không được hiểu. Ngược lại, khi người lớn bình tĩnh tìm hiểu nguyên nhân, trẻ có cơ hội học cách nhìn nhận vấn đề rõ ràng hơn.

Thấu hiểu cảm xúc không có nghĩa là đồng ý với mọi hành vi của con. Cha mẹ có thể công nhận rằng con đang tức giận nhưng vẫn hướng dẫn con không được đánh người. Có thể hiểu rằng con thất vọng nhưng vẫn giúp con học cách chấp nhận giới hạn.

Điều quan trọng là trẻ nhận ra rằng cảm xúc của mình được tôn trọng, đồng thời hành vi của mình vẫn cần có trách nhiệm.

2. Lắng nghe con trước khi vội vàng đưa ra lời khuyên

Khi con kể về một chuyện buồn, phản ứng đầu tiên của cha mẹ thường là tìm cách giải quyết. Người lớn muốn khuyên con phải mạnh mẽ, phải cố gắng hoặc không nên để tâm đến những chuyện nhỏ nhặt.

Nhưng đôi khi, điều con cần trước tiên không phải là một giải pháp mà là cảm giác có người thực sự lắng nghe.

Chẳng hạn, khi con nói: “Hôm nay không ai chơi với con cả”, cha mẹ đừng vội đáp: “Có gì đâu mà buồn, mai chơi với bạn khác”. Câu nói này có thể xuất phát từ ý tốt nhưng dễ khiến trẻ cảm thấy nỗi buồn của mình bị xem nhẹ.

Thay vào đó, cha mẹ có thể nói: “Hôm nay con cảm thấy cô đơn vì không có bạn chơi cùng phải không? Con kể cho mẹ nghe chuyện gì đã xảy ra nhé”.

Sau đó, hãy dành thời gian nghe con kể mà không liên tục ngắt lời, phán xét hoặc so sánh với trải nghiệm của người khác.

Khi trẻ cảm nhận được sự chú ý chân thành, con sẽ dễ dàng chia sẻ những suy nghĩ khó nói hơn. Đây cũng là cách cha mẹ tạo dựng niềm tin để con tìm đến người lớn khi gặp những vấn đề nghiêm trọng hơn.

3. Giúp con gọi tên những cảm xúc của mình

Không phải đứa trẻ nào cũng biết phân biệt buồn bã, thất vọng, lo lắng, xấu hổ, ghen tị hay tức giận. Nhiều khi con chỉ biết rằng mình đang khó chịu nhưng không hiểu vì sao.

Vì vậy, cha mẹ nên giúp con mở rộng vốn từ cảm xúc thông qua những tình huống thường ngày.

Khi con không được chọn món đồ chơi yêu thích, cha mẹ có thể gợi ý: “Con đang thất vọng vì món đồ chơi đó được bạn chọn trước phải không?”. Khi con chuẩn bị biểu diễn trước lớp, người lớn có thể hỏi: “Con đang hồi hộp hay lo lắng về buổi biểu diễn?”.

Cha mẹ nên dùng những câu hỏi gợi mở thay vì khẳng định chắc chắn con đang cảm thấy gì. Trẻ có thể buồn khi người lớn nghĩ rằng con tức giận, hoặc lo lắng trong khi người lớn chỉ nhìn thấy sự chống đối.

Hãy để con có quyền sửa lại cách diễn giải của cha mẹ.

Khi biết gọi tên cảm xúc, trẻ dần có khả năng nhận biết trạng thái bên trong trước khi phản ứng. Thay vì đánh bạn vì tức giận, con có thể nói: “Con không thích bạn lấy đồ của con khi chưa hỏi”. Thay vì ném đồ khi thất vọng