6. 🌱 ĐỒNG HÀNH THAY VÌ KIỂM SOÁT – HƯỚNG DẪN TRẺ NHƯNG VẪN CHO TRẺ QUYỀN LỰA CHỌN

Trong quá trình nuôi dạy con, cha mẹ luôn muốn điều tốt nhất cho trẻ.

Muốn con ăn món bổ dưỡng.

Muốn con đi ngủ đúng giờ.

Muốn con chơi những trò có ích.

Muốn con tránh những điều nguy hiểm.

Và vì lo lắng, người lớn đôi khi dễ rơi vào cách nuôi dạy mang tính kiểm soát:

“Con phải chơi cái này.”

“Không được làm thế.”

“Mẹ bảo sao thì làm vậy.”

“Con còn nhỏ, con biết gì mà chọn.”

Những câu nói này có thể giúp cha mẹ giải quyết tình huống nhanh chóng. Nhưng nếu trẻ thường xuyên không được đưa ra lựa chọn nào, trẻ sẽ khó có cơ hội học cách tự suy nghĩ, tự quyết định và chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình.

Đồng hành thay vì kiểm soát không có nghĩa là để trẻ muốn làm gì cũng được.

Cha mẹ vẫn cần đặt giới hạn.

Vẫn phải bảo vệ trẻ trước những nguy hiểm.

Nhưng trong những giới hạn an toàn đó, trẻ hoàn toàn có thể được trao một phần quyền lựa chọn phù hợp với độ tuổi.

Trẻ cũng có nhu cầu được tự quyết định

Ngay từ khi còn nhỏ, trẻ đã bắt đầu muốn thể hiện sự độc lập.

Trẻ có thể muốn:

Tự chọn quần áo.

Tự chọn món đồ chơi.

Tự xúc ăn.

Tự quyết định sẽ xếp khối nào trước.

Hay đơn giản là muốn nói:

“Con tự làm.”

Đây không nhất thiết là sự bướng bỉnh.

Đó có thể là một phần tự nhiên trong quá trình trẻ nhận ra:

“Mình là một cá thể riêng và mình có thể làm được một số việc.”

Nếu người lớn luôn làm thay hoặc quyết định thay trẻ, trẻ có thể trở nên phụ thuộc.

Ngược lại, nếu được trao quyền lựa chọn phù hợp, trẻ có cơ hội luyện tập khả năng tự lập.

Cho lựa chọn trong phạm vi cha mẹ chấp nhận được

Một cách rất hiệu quả là đưa ra hai hoặc ba lựa chọn mà cha mẹ đều thấy phù hợp.

Ví dụ, thay vì nói:

“Đi cất đồ chơi ngay!”

Cha mẹ có thể hỏi:

“Con muốn cất ô tô trước hay cất khối xếp hình trước?”

Cuối cùng, đồ chơi vẫn được cất.

Nhưng trẻ có cảm giác mình được tham gia quyết định.

Hoặc trước giờ đi ngủ:

“Con muốn đọc truyện trước hay ôm gấu bông trước rồi đi ngủ?”

Cha mẹ vẫn giữ nguyên nguyên tắc đi ngủ đúng giờ, nhưng trẻ được lựa chọn cách thực hiện.

Đây chính là sự khác biệt giữa trao quyền lựa chọn và để trẻ quyết định mọi thứ.

Không cần kiểm soát những việc trẻ có thể tự làm

Nhiều khi cha mẹ can thiệp chỉ vì muốn mọi thứ nhanh hơn hoặc đẹp hơn.

Ví dụ, trẻ đang xây một tòa tháp bằng khối gỗ.

Cha mẹ thấy trẻ đặt khối không cân và nói:

“Không phải đặt thế, phải để cái này xuống dưới.”

Nhưng nếu không có nguy hiểm, cha mẹ hoàn toàn có thể để trẻ thử.

Có thể tòa tháp sẽ đổ.

Nhưng chính lúc đó trẻ học được:

Khối nào nặng hơn?

Làm thế nào để giữ cân bằng?

Lần sau nên xếp thế nào?

Nếu người lớn luôn chỉ cho trẻ đáp án trước khi trẻ kịp thử, trẻ sẽ mất đi một phần trải nghiệm rất quan trọng.

Đôi khi điều trẻ cần nhất không phải là một người luôn chỉ cho mình cách làm đúng.

Mà là một người đứng bên cạnh và nói:

“Con thử xem.”

Hướng dẫn khi cần, lùi lại khi trẻ có thể tự làm

Đồng hành với trẻ giống như việc cha mẹ đứng bên cạnh khi trẻ tập đi.

Ban đầu, người lớn có thể cần nắm tay.

Sau đó chỉ cần đứng gần.

Rồi đến một ngày, trẻ có thể tự bước đi.

Nhiều kỹ năng khác cũng giống như vậy.

Khi trẻ lần đầu chơi một bộ xếp hình, cha mẹ có thể hướng dẫn.

“Con thử tìm hai miếng giống nhau nhé.”

Khi trẻ đã hiểu cách chơi, cha mẹ có thể lùi lại.

Nếu trẻ gặp khó khăn, thay vì lập tức làm hộ, có thể hỏi:

“Con nghĩ miếng này có thể đặt ở đâu?”

“Con muốn thử cách khác không?”

Những câu hỏi như vậy giúp trẻ suy nghĩ thay vì phụ thuộc vào câu trả lời của người lớn.

Cho trẻ quyền lựa chọn không có nghĩa là bỏ giới hạn

Có những việc trẻ không thể quyết định hoàn toàn.

Ví dụ:

Không thể chọn việc có ngồi ghế an toàn trên ô tô hay không.

Không thể chọn việc có chạy ra đường hay không.

Không thể chọn việc đánh người khác khi tức giận.

Đó là những giới hạn liên quan đến an toàn và hành vi.

Nhưng ngay cả trong những tình huống này, cha mẹ vẫn có thể trao cho trẻ một phần quyền lựa chọn.

Ví dụ:

“Con phải ngồi ghế an toàn. Con muốn mang theo ô tô đỏ hay gấu bông?”

Hoặc:

“Mình phải về nhà rồi. Con muốn tự đi ra xe hay mẹ bế?”

Quy tắc không thay đổi.

Nhưng trẻ vẫn có cảm giác mình được tôn trọng.

Đồ chơi là môi trường tuyệt vời để trẻ học cách lựa chọn

Khi chơi, trẻ liên tục phải đưa ra những quyết định nhỏ.

“Hôm nay mình chơi gì?”

“Xây nhà hay xây cầu?”

“Dùng miếng màu đỏ hay màu xanh?”

“Cho búp bê mặc bộ nào?”

“Chiếc xe này sẽ đi đâu?”

Những lựa chọn tưởng rất nhỏ nhưng lại giúp trẻ luyện khả năng suy nghĩ và ra quyết định.

Cha mẹ không nhất thiết phải hướng dẫn mọi bước.

Nếu trẻ chọn cách chơi khác với suy nghĩ của người lớn nhưng vẫn an toàn, hãy để trẻ thử.

Một chiếc hộp đồ chơi có thể được trẻ biến thành gara.

Một chiếc khăn có thể trở thành áo choàng.

Các khối xây dựng có thể không được dùng đúng theo hình minh họa nhưng lại trở thành một công trình hoàn toàn mới.

Đó chính là trí tưởng tượng của trẻ.

Đừng biến đồ chơi thành một bài kiểm tra

Đôi khi người lớn quá chú trọng vào việc trẻ phải chơi “đúng”.

“Con phải ghép thế này.”

“Không phải màu đó.”

“Sao cái này cũng không biết?”

Những câu nói như vậy có thể khiến một hoạt động vui chơi trở thành áp lực.

Thay vào đó, cha mẹ có thể hỏi:

“Con đang làm gì vậy?”

“Tại sao con chọn miếng này?”

“Con muốn xây tiếp thế nào?”

Khi được giải thích suy nghĩ của mình, trẻ không chỉ phát triển khả năng ngôn ngữ mà còn học cách suy luận.

Tại BabyFun, việc trẻ được tiếp xúc với nhiều loại đồ chơi khác nhau cũng có thể tạo thêm những cơ hội lựa chọn phù hợp theo sở thích và giai đoạn phát triển.

Cha mẹ có thể quan sát:

Trẻ thích vận động hay lắp ghép?

Thích đóng vai hay khám phá máy móc?

Thích chơi một mình hay chơi cùng người khác?

Từ đó, thay vì ép trẻ theo một khuôn mẫu, cha mẹ có thể lựa chọn môi trường và đồ chơi phù hợp để hỗ trợ những điểm mạnh của trẻ.

Hãy để trẻ được trải nghiệm hậu quả tự nhiên

Trong những tình huống an toàn, trẻ cũng cần được trải nghiệm kết quả từ lựa chọn của mình.

Ví dụ, trẻ xây tòa tháp quá cao và nó bị đổ.

Cha mẹ không cần trách:

“Mẹ đã bảo rồi mà.”

Có thể chỉ cần nói:

“Tháp bị đổ rồi. Con muốn thử lại theo cách khác không?”

Trẻ sẽ học được bài học thông qua trải nghiệm thực tế.

Hay khi trẻ chọn mang theo một món đồ chơi nhỏ nhưng sau đó lại muốn món khác đã để ở nhà, cha mẹ có thể giúp trẻ hiểu:

“Lúc nãy con đã chọn chiếc xe này rồi. Lần sau mình có thể suy nghĩ kỹ hơn trước khi chọn.”

Những trải nghiệm nhỏ như vậy giúp trẻ dần hiểu rằng lựa chọn luôn đi kèm với trách nhiệm.

Cha mẹ không cần quyết định thay con mọi thứ

Mục tiêu cuối cùng của việc nuôi dạy trẻ không phải là tạo ra một đứa trẻ luôn chờ cha mẹ nói mình phải làm gì.

Một ngày nào đó, trẻ sẽ phải tự đưa ra rất nhiều quyết định.

Chọn bạn.

Chọn cách xử lý một vấn đề.

Chọn cách phản ứng khi tức giận.

Chọn điều đúng dù không có cha mẹ ở bên.

Khả năng đó không xuất hiện đột ngột khi trẻ lớn.

Nó được hình thành từ hàng nghìn lựa chọn nhỏ trong tuổi thơ.

Hôm nay có thể chỉ là:

“Con muốn chơi ô tô hay xếp hình?”

Sau này có thể là:

“Con nghĩ mình nên giải quyết chuyện này như thế nào?”

Đồng hành là đứng bên cạnh chứ không đi thay con

Cha mẹ có kinh nghiệm